Cuma , 24 Kasım 2017

Giriş » Belge-Tarih » Modern Zamanlarda Arap Yarımadası

Modern Zamanlarda Arap Yarımadası

5 Şubat 2013 Kategori: Belge-Tarih A+ / A-

Modern Zamanlarda Arap Yarımadası: Son Dönem (İngilizce) Yayınların Tarihsel İncelemesi

J.E. Peterson

Çeviren: Nurcan YURDAKUL

Sharjah, BAE 2009 Körfez / 2000 tarih konferansında sunulan metindir. Metin konferansın açılış oturumu olan ve Lawrence G. Potter tarafından yönetilmiş The Gulf in Modern Times: Peoples, Ports and History adlı oturumda sunulmuştur. Tercümede kullanılan transkripsiyon bizzat yazara aittir. ORDAF’ın NOTU Yazar bu makalede sadece İngilizce literatürü esas alarak; özellikle Körfez ülkeleri hakkında yapılan çalışmaları değerlendirmektedir. Bu konuda araştırma yapacaklara, bu makalenin her bir dip notu önemeli ölçüde katkı sağlayacaktır. Bölgeyi iyi tanıyan yazarın çalışmasında bölge hakkındaki değerlendirmeleri şüphesiz kendisine ait olup ORDAF’ın yaklaşımlarının ifade etmez. Ancak, bunca çalışmaya rağmen yazar İngilizce literatürü yetersiz bulmaktadır. Bu yüzden ORDAF da haklı olarak şu öz eleştiriyi yapmaktadır. Peki bunca ortak yönümüz, ortak tarihimiz ve ortak çıkarlarımız olan bu bölgeler hakkında Türkçe literatürümüz hangi seviyededir? Bu sorunun muhatabı biz bireysel araştırmacılar olduğu kadar, aynı zamanda kurumlarımızdır. Ortadoğu’da rol üstlenmeye çalışan Türkiye’nin bu konudaki akademik zaafları ne zaman görülecektir ? (ORDAF)

 

Giriş

1991’de yayınlanan bir makalede “Arabistan’ın modern tarihinin ana hatlarının iyi bilindiğini yazmıştım. Arabistan gök kubbenin altını dolduran bilinmeyen yeryüzü-terra incognita-dır.”[1] Bölgenin büyük bir kısmı hala bilinmeyen ve keşfedilmemiş durumda olduğu halde belirgin akınların son yirmi yılda gerçekleşmiş olması meselenin olumlu tarafıdır.

Bu çalışma, bahsettiğim daha önceki makalenin bir güncellemesi mahiyetindedir. Literatür taramaları sadece mevcut yayınları artırmakla kalmaz aynı zamanda (paradoksal gözükse de) konuya odaklanmayı hem genişletebilir hem de daraltabilir. Adı geçen makalede bu alandaki mevcut literatürün çoğunun açıklayıcı ve hikaye edici üsluba dayandığına işaret etmiştim. Daha önceki “klasik” veya “seminal” çalışmalar tarafından sağlanan temeller üzerine giderek artan bir oranda, daha titiz bir analitik ve metodolojik biçim bina edilmektedir. Yeni yapılan çalışmaların istikameti birbirinden bağımsız iki değişken tarafından belirlenecek gibi görünüyor.

Bu değişkenlerden bir tanesi varsayılan mevcut resmi değiştirecek olayları göz önüne sermektir. İngilizlerin Basra Körfezi’nden çekilmesi, Amerikan çıkarlarının canlanması, İran devrimi, 1970’lerde ve 1980’lerde ortaya çıkan ve bölgesel ve yerel anahtar gelişmeleri yön veren -Irak Savaşı ki sonraki on yılların manzarasını zorlayarak şekillendirmiş ve bu olaylar üzerinde yara izi bırakmıştır. Bu olaylar; Irak’ın Kuveyt’i işgali, Yemen İç Savaşı, Filistin İntifadası ve Amerikan’ın sürüklemesiyle Irak’ın işgalidir. Kaçınılmaz olarak bu durumun hem çalışma konularının seçimi hem de bu konuların çalışılması için geliştirilen yaklaşım üzerinde büyük etkisi oldu. Belirgin bir örnek olarak, İran Devrimi ve sonraki olaylar dikkatlerin İslam’ın siyasi rolü üzerine yoğunlaşmasına ve fiilen bir ölüm çanı ile askeri ve laik ideolojilerin rolü üzerine vurgu yapılmasına neden oldu. Şaşırtıcı bir şekilde, ‘yeni orta sınıf’ tartışmaları, her zamankinden daha uygun olduğu halde, ortadan kayboldu. Daha yakın zamanda, 11 Eylül 2001 saldırıları ve global bir tehdit olarak El-Kaide ve müttefikleri, araştırmacıların dikkatlerini daha yoğun bir şekilde militan ve aşırı İslamcıların üzerine çektiler. Bu şekilde ortaya çıkan ve siyaset odaklı olan bu yazıların (araştırmaların) çoğu siyasetçileri ve kamuoyunu etkilemek amacıyla yönlendirilmiş yazılardır.

Bununla birlikte, gerçek bilimsel nitelikteki çalışmalar bu alanı ayırt edici kılmaya başladı.

Önceki makalemde, Arap Yarımadası’ndaki mevcut yedi devletten sadece iki tanesinin 1935’ten beri varlığını sürdürmekte olduğunu gözüne alarak, yakın zamanda ortaya çıkan güçsüz ve görünüşte geçici devletlere dikkat çekmiştim.

21. yüzyılın başından (üstünlük sağlayan noktadan) bakıldığında, devletlerin oluşum sürecinin kökleşme gerektirdiği anlaşılır. Şimdi sorun bu devletlerin, sosyo-ekonomik kalkınma, siyasi liberalleşme, küreselleşme, istikrarsız petrol fiyatları, sosyalleşme ve İslamcılık ve dış gelişmeler karşısındaki kırılganlıkları gibi baskılar altında nasıl bir evrilme gösterecekleridir.

Yukarıda bahsedilen değişkenlerin ikincisi, benim daha önceki makalemde Arap Yarımadası hakkındaki araştırmalar için çıkardığım bir sonuç, bu konudaki ülke araştırmalarının ve politik analizlerin konforlu ufuklar ötesine henüz geçmemiş olmasıdır. (s. 1436) Neyse ki hem çalışılan konunun ve kullanılan analitik ve yöntemsel araçların özgüllüğünde hem de bölge hakkında yapılan çalışmaların kalitesinde bir derinleşme olmuştur. Yemen, uzun zamandır popüler bir konu ve uzmanlaşma merkezi olarak ilgili bilim adamlarının konu ihtiyacını karşılamaktadır. 1980’lerin sonlarında, Orta Doğu Çalışmaları Derneği bünyesinde, Körfez Arap Araştırmaları için bir cemiyet oluşturma girişimi, sonunda ilgi eksikliği nedeniyle çökmüştür. Belki şimdi Arap Yarımadası’nın Basra Körfezi tarafında kritik bir topluluğa ulaşılmış oldu.

Bu konuya sadece bazı açıklamalarla başlamak ihtiyatlı görünüyor. Benim neyin “tarihi” olduğuna dair yorumum sadece bazı tarzlar için geçerlidir. Ancak, Arap Yarımadası’na yönelik bilimsel çalışmalara daha geniş bir bakış açısı getirmek önemli görülmektedir. Bundan dolayı ilerleyen sayfalarda siyaset bilimi, antropoloji ve ekonomi disiplinleri kapsamında olan çalışmalardan alıntı yapıldığını göreceksiniz. Benim alıntı yapacağım tüm referanslar batı dillerindeki çalışmalardır. Çünkü Arapça ve Farsça çalışmalar, diğer konuşmacılar tarafından etüt edilmektedir. Bütün bu eserlerin çoğunun İngilizce olması, şüphesiz İngiltere, Körfez ve Arap Yarımadası arasındaki uzun ve derin ilişkiler kadar İngilizcenin günümüzün akademik yazı rabıtası olmasından da kaynaklanır.

Ama bu önerme, batı dillerinde özellikle Fransızca ve Almanca olarak genişleyen bir literatür olduğu gerçeğinin kabul edilmiş olmasının üstünü örtmemeli. Benim kendi ilgi alanımı, bu çalışmanın sınırlarını ve önceki makalemdeki terimlerin mantıksal sürekliliğini yansıtmakla beraber alıntı yapmak için eserlerin seçimi konusu modern dönemle ve coğrafi olarak da Arap Yarımadası hakkındaki çalışmalarla sınırlı tutulmuştur. Şüphesiz birçok yerinde ve değerli yayını gözden kaçırmışımdır. Bu sebeple okuyucularımın müsamahalarını, samimi yorumlarını ve önerilerini istirham ediyorum.

Çalışmalarından alıntı yaptığım bu yazarlar kimlerdir? Daha önceki makalemde, bölgeye gönderilmiş olan yabancı memurlar (çoğunlukla İngiliz) ve cesur gezginler kadrosu tarafından yazılan kitap ve makalelere atıfta bulunmuştum. Bu eserler, daha sonraki çalışmaların ve sonraki nesil bilim adamlarının ve gözlemcilerin eserlerini üzerine inşa edebildikleri temel taşları olmuştur. Bunların en azından bazıları hakkında bölge halkına ve kültürüne yönelik izledikleri siyaset ve takındıkları davranışa ilişkin sorular mevcudiyetini korumaktadır. Ancak bu adamların sahih ve sıkça veciz açıklama, analiz ve tercümelere kendilerini adamaları konusunda çok az şüphe olabilir. Hiç şüphesiz Miles, Thesiger, Ingrams, Wilson, Lorimer, Cox ve Philby başkalarını kendine yakın görebilen ve duygudaşlık gösterebilenlerden bazılarıdır.

Günümüzde bölge hakkında yayın yapan ve seçtikleri konuları her zaman siyaset temelli olmayan diplomatlar olduğundan emin olabiliriz. Bu diplomatların pek çoğu emekli olduktan sonra yazı yazmayı daha münasip buluyorlar. Bernard Burrows ve Glen Balfour-Paul örneğinde olduğu gibi bu diplomatların kitaplarının konuları, kendi ilgi alanları kadar anıları ve kabahatleri -mea culpas- hakkındadır.

Tabii ki, bölgede ortaya çıkan ilim adamlarının sayısının artıyor olması çok önemli ve sevindirici bir gelişme olmuştur. Bu araştırmacılardan birçoğu, bazıları kitap veya makale formunda yayınlanmış olan oldukça yetkin doktora çalışmaları yapmışlardır. Ne yazık ki, bu araştırmacıların çoğunluğu, kendilerine ya akademi ile ilgisi olmayan meslekler arıyorlar ya da akademik teşviki solduran sosyal ortamlara düşüyorlar. Üzerinde araştırma yapılıp yazı yazılan bölgeden veya ülkeden olmanın avantajları kadar dezavantajları da vardır.

Ayrıca bir de Arap Yarımadası üzerine akademik yayınlar yapan ve daha sonra adı literatürden silinen akademisyenler vardır. Bunlardan bazıları başka coğrafyalar hakkında benzer veya farklı alan ilgi alanlarının peşinden koşarken bazılarının akademik ilgisi sadece doktora tez çalışmaları sırasında veya ancak tezin bitiminden hemen sonrasına kadar sürmüştür. Bazı akademisyenler ise akademik ilgilerini tamamen terk etmişlerdir. Bu durum (akademik kurumlara) girişin fevkalade zor olduğu eski zamanlar için belki anlaşılır bir şeydir. Fakat bu fenomenin son yirmi yıldır da devam ediyor olduğunu görmek şaşırtıcı bir şeydir.

Akademik araştırma ve saha çalışması yapabilmek için Arap Yarımadası ülkelerine giriş/erişim problemi her zaman vardı. Bu erişim meselesi dikkat çekici bir şekilde son zamanlarda kolaylaştı. Mesela Suudi Arabistan’a girebilmek neredeyse imkânsızdı. Giriş yapabilenlerse ya bu krallıkta çalışmaya niyet etmiş kişilerdi ya da daha önce benzer bir iş yapmış bir kişi ile bağlantısı olan kişilerdi. Fakat son on yılda ise Suudi Arabistan’da zaman geçirmiş genç akademisyenlerin sayısı -filizlendi- arttı. Bu araştırmacılar, işlerinin mahremiyetini koruyarak kendi ihtisas alanlarında araştırma ve yazma kabiliyetlerini, Yarımadada araştırmacılara yönelik davranıştaki liberalleşmeye borçlular. Yerli ve yabancı araştırmacılar için birçok problem varlığını koruyor olsa da ilerleme kaydedilmiştir. Bu arada, Assem Dessou ki, Paul Dresch, Alexander Knysh ve Madawi al-Rasheed gibi bilim adamları ‘Arabistan Yarımada’sında ve burası hakkında tarihini yazmayı tasarlamışlar ve son yıllarda da kendi bulgularını yayınlamışlardır.[2]

1990’larda önce bu bölge için yapılan tarih çalışmaları arşivlere özellikle de Londra’daki arşivlere dayandırılmak durumundaydı. Geçen zaman bu durumu değiştirdi. İkincil kaynakların çeşitliliği, yaygınlığı ve çokluğu, birçok yeni istikametin kazanılmasını mümkün kılmıştır. Harici arşivlerin bu alanda devam eden hâkimiyetine şimdi giderek artan bir şekilde yeni devlet arşivleri de katılmaktadır. Bunlar; Portekiz, Hollanda, Rus ve özellikle Osmanlı koleksiyonlarıdır. Eksik olan boyut, bölgesel devletlerin arşivlerine erişim sağlanması boyutudur.[3]

Arap Yarımada’sında arşivler ya kapalı ya da ‘hiç var olmamış’ durumdayken, yazılı malzemenin miktarının arttığı görülüyor. Birçok hükümet birimleri web ortamında veri sağlıyorlar. Gazetelere serbestçe ulaşılıyor. Bazı sözlü tarih koleksiyonları zaten mevcut. Bazı ticari firmalar kendi arşivlerinin araştırmacılar tarafından değerlendirmesine izin veriyorlar. Hepsinden öte daha verimli bir kanal olan insanlara erişim artık daha kolay gerçekleşiyor.

Ayrıca bazı yayın gruplarının mutat olarak gözden kaçırıldığı görülüyor. Bu arada yeni sayıları unutmayalım. Bunlardan bazıları hayli zaman önce yazılmış, George Rentz’in tez çalışması gibi, ve henüz yayınlanmış olan yeni yayınlar olabilirken, bazıları ise eski kitapların, güncellemesi veya yeniden çalışılması sonucunda elde edilmiştir. (Frauke Heard Bey’in BAE tarihinin araştırması) Pek çok “sehpa” üstü kitapları güzel objeler olarak odayı süslerler. Fakat diğer birçok “sehpa” üstü kitaplarının değeri, gerek bu kitapların yazılması için ortaya konulan orijinal çalışmalar nedeniyle gerekse içerdikleri birçok değerli illüstrasyon nedeniyle kabul edilmelidir. Ayrıca, hem bölge dışından gruplar (örneğin Körfez / 2000) hem de bölge içinden kurumlar tarafından tertiplenen konferansların sayısı çok arttı. Bunlar, 1969’da Arap Yarımadasında Toplum ve Siyaset[4] olarak yayınlanan Oxford Konferansı ve Exeter Üniversitesi Arap Körfezi Çalışmaları Merkezi’nde yapılan yıllık konferanslar gibi uzak bir fenerden gelen bir çığlığı temsil etmektedir.

Siyasi Tarih

Ülke Çalışmaları: Popülerliğini koruyan literatürün bir türüne bakıldığında bunların muhtelif ülke çalışmalarında muntazam bir araştırma düzenini sürdürdükleri görülür. Bunlardan bazıları, seçme hakkı olan Yarımada ülkelerinin,1990’dan önce yayınlanan klasik eserler üzerine inşa edilen veya onların genişletilmesi şeklinde olan yeniden yorumlamalar, güncellemeler, ya da daha geniş kapsamlı çalışmalardır. Diğer çalışmalar ise, bir ülkenin tarihinin belli bir zaman dilimine yönelik olarak, 20. YY’da ve 1970’lerden beri, yoğunlaşan çalışmalardır. Ek olarak, bunların çok azı, bir ülkenin tarihini belli bir yaklaşım ve teorinin prizmasından bakarak incelerler. Biraz şaşırtıcı bir biçimde, bölgesel ve ülke düzeyinde karşılaştırmalı çalışmaların eksikliği inatçı bir şekilde kalmaya devam ediyor.[5]

Bu çalışmalarda, monarşiler için şaşırtıcı olmayan, ülkenin gelişimi ve siyasi istikametinin çerçevesi için sürekli vurgunun hükümdarın veya ülkenin başındaki ailenin rolüne yapılıyor olmasıdır.

Bu tür çalışmaların çağdaş (erken ya da 20. yüzyılın ortalarında başlayan ve makul olarak günümüze kadar devam eden) olanları, bir hükümdarın devrine veya belli bir tarihsel zaman dilimine yoğunlaşırlar. Bir hükümdarın devrine yönelik çalışmaların sayısız örnekler vardır. Tahmin edebileceği gibi, bu tip çalışmalarda, en güçlü vurgu Suudi Arabistan ve Umman’a yapılmıştır.

Abdul Aziz Al Fahad, Alexei Vassiliev, Pascal Ménoret, ve Madawi Al Rasheed’in[6] ortaya koydukları gibi üç farklı aşamadan oluşan Suudi Devlet’i bu yapısı ile analizler için verimli bir zemin olmaya devam ediyor. Diğer bir yaklaşım, Joseph Kostiner’in de yaptığı gibi, bir ülkenin tarihine yönelik kurucu kabul edilen bir dönemi seçmektir.[7] Suudi toplumundaki, siyaset, ve sosyo-ekonomik kalkınmaya yönelik değişiklikler Tim Niblock, Michel Nehme ve Mordechai Abir tarafından incelenmiştir.[8] Suudi Arabistan başarı süreci için mücadelesine devam ediyor. Fadh’ın 2005’te ölümünden sonra Abdullah’ın kral olması krallıktaki bu buzul çağı ölçeğindeki yavaş değişimi biraz hızlandırdı. Fakat, Kral Abdül Aziz’in oğullarının yaşlanan çizgileri çok daha fazla süremeyecektir ve hala Joseph Kéchichian izah ettiği gibi başka bir nesle birikimi aktaracak bir mekanizma kurulmamıştır.[9]

Umman’ın liderlik sorunu Suudi Arabistan’ın tersine fazla seçeneğin olmamasıyla ilgilidir. Gizemli ve münzevi Sa’id b. Taymur Saltanatı, Uzi Rabi, Francis Owtram ve Abdullah Al-Wuhaibi çalışmaları ile son yıllarda fazlasıyla ilgi toplamıştır.[10] Sultan Qabus yönetimindeki rejimin modernleşmeye geçişi Calvin Allen, Lynn Rigsbee ve şahsım tarafından yapılan çalışmalarla analiz edilmiştir.[11]

Küçük Körfez ülkeleri nispeten daha az ilgi konusu olmuştur. Andrea Rugh ve Henrik Van Der Meulen gibi bilim adamlarının ortaya koyduğu gibi, BAE’nin kalıcı tecrübesi, başlangıcındaki beklentilerin aksine, birbirleri ile eş zamanlı ve yedi ayrı liderin tuhaf beklentilerini dengeleyebilmenin gerekliliği ile nasıl başa çıkıldığını göstermektedir.[12] Körfez’de gelişmeyi öğrenme tecrübesindeki liderliğie, gücü El Sabah’ın elinde birleştirmesi ve katılımcı siyaseti tasarlamaya yönelik iradesiyle Kuveyt deneyimi başka bir yönüyle benzersiz olmuştur. Kamal Osman Salih’in makalelerinde, B.J. Slot’un kitaplarında veJacqueline Ismael ve Mary Ann Tétreault’nun çalışmalarında bu temalar incelenmiştir.[13] Habibur Rahman’ın eserleri, 19.yüzyılın ortalarından itibaren El Thani yönetiminin ortaya çıkması da dahil olmak üzere kapsamlı bir çerçeveden Katar tarihini inceler.[14] Rosemarie Said Zahlan’ın ‘The Making of Modern Gulf[15]’ adlı eserinde bu beş ülkenin özlü ama kapsamlı portreleri bulunabilir.

1990 yılı öncesine kadar, yazarlar Kuey ve Güney Yemen’den birine yoğunlaşmıştır. 1990’dan sonra Yemen, Suudi Arabistan’dan kovulan Yemenli işçilerle ve 1990-1991 döneminde hemen hemen bütün yardımların kaybedilmesiyle sakatlanan bir birleşmearzusu taşımıştır. Güney kısmının 1994’teki ayrılma girişiminin ve 2000’li yıllarda Kuzeyde yer alan çözülmemiş husumetin kışkırttığı iç savaş Yemen’e çok ısdırap çektirmiştir. Ülke, çözülmesi neredeyse imkansız yoksulluk, yabancılaşma, İslamcı aşırılık, yolsuzluk ve giderek artan bir su eksikliği gibi sorunlarla karşı karşıya kalmaya devam etmektedir. Paul Dresch’in Yemen tarihini araştırması, daha önceki çalışmalara ilaveler yaparak ve onları genişleterek, Yemen tarihini birleşme sonrası döneme kadar getirmektedir. Böylece Dresch’in kitabı Sheila Carapico’un sivil toplum hakkındaki kitabın hem parçalanmış hem de birleşik Yemen tarihi açısından tamamlamaktadır.[16]

Ülke çalışmalarına yönelik bir yaklaşım da, siyasi gelişmeleri açıklamak için belli başlı yöneticileri prizmalar gibi konumlandırarak açıklar. Sarah Yizraeli, Uwe Pfullmann ve Joseph Kéchichian’ın çalışmalarında olduğu gibi Suudi Arabistan, bu yöntem için özellikle popüler bir seçim olmuştur.[17] Ancak, diğer ülkeler için, özellikle Kuveyt özelinde Salwa Alghanem ve BJ Slot tarafından tartışıldığı gibi[18], modern tarihin seyri üzerinde bireysel hükümdarlarının kişisel etkisi de incelenmiştir. Antropolog Gabriele vom Bruck, Yemen tarihinde devrim öncesi yönetici sınıfın rolünü incelerken yukarıda zikredilen yaklaşımdan biraz daha farklı bir bakış açısı takip etmiştir.[19]

Bölge hakkındaki ülke çalışmaları konularda bilim adamları tarafından yazılan birçok eser henüz yayınlanmıştır. Bazı istisnalar, Hüseyin Ghubash’ın Umman hakkında, revize edilen Fransızca doktora tez çalışması ve BAE hakkında Aqil Kazım’ın revize edilmiş tez çalışmasıdır. İngiltere’de yapılan bazı tezler hem yayınlanmamıştır hem de bu tezlere erişim zordur. Bu tezlerden Umman hakkında olan iki tezden birisi, Said el-Hashimy’nin ‘Umman’da İbadi İmamlığı’ hakkında diğeri Abdülmelik el-Hinai’nin çalışması da ‘Umman’da devlet oluşumu’ hakkındadır.[20]

Alt-Ülke Çalışmalar: Kapsamlı ülke çaplı çalışmaları, ülkede neler olduğu ve bunların neden bu ülkede olduğunu kısmen açıklamaya yöneliktir. Daha küçük coğrafi birimlere yönelik daha dar kapsamlı veya daha yoğunlaşmış olma özelliği son dönem çalışmalarının özelliklerindendir. Bu tip çalışmaların birçoğu Suudi Arabistan için yapılmıştır. Ama Suudi Arabistan’ın mevcut biçimi tarih açısında yeni bir durumdur (icattır) ve bileşenlerinin her birinin kendilerine özgü özellikleri vardır. Bunlardan şüphesiz en belirgin olanı, Suud Ailesinin vatanı ve ülkenin başkenti olan Riyad’ın bulunduğu bölge olan Necid’dir. Ama Necid de kendi içinde birbirinden farklı parçalara ayrılmıştır. Uwaidah al-Juhany Suud öncesi tarihini incelerken, Madawi Al Rasheed ve Michael Baran de Kuzey Necid bölgesindeki, yüzyıl önce Necid’in yöneticileri olarak Suud ailesinin yerine geçen El Reşid Ha’il’inin rolünü aydınlatmaktadır.[21] Riyad’ın tarihi, William Facey tarafından ortaya konulmuştur.[22]

Yarımada’nin diğer kısmı olan Hicaz bölgesi ise, İslam’ın en mukaddes şehirleri olan Mekke ve Medine’nin burada bulunması nedeniyle daha efsaneli bir geçmişe sahiptir. 20. YY’ın başında Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşü sonrasında bölge, (yüzyıllar boyunca mukaddes şehirlerin sorumluluğunu taşımı Havaşim veya) Haşimilerle, (Necidli yayılmacı ve evangelist Müslümanlar olarak tanımlanabilecek) Suudiler arasındaki mücadeleye şahit olmuştur. Bu çatışmayı Joshua Teitelbaum kitaplarında ve makalelerinde ve William Ochsenwald, Joseph Kostiner, and Suleiman Mousa makalelerinde inceden inceye tetkik etmişlerdir. Diğer tarafta Hicazlı akademisyen Mai Yamani, Hicaz Milliyetçiliği’nin dirençli cazibesini incelemiştir. Anne Bang’ın gösterdiği gibi Krallığın güney ucunda yer alan ve daha önce bağımsız bir İdrisi devleti olan ‘Asir, 20. YY’ın ilk yarısının başlarında Suudi Arabistan’a katılmıştır.[23]

Umman’ın başşehri Muskat 1970’lere kadar dünyanın en iyi korunmuş başşehirlerinden birisi olması nedeniyle Paolo Costa’nın ve şahsımın ilgisini çekmiştir.[24] Hürmüz Krallığı altında yürütülen ve Muhammed Rıza ve Bernadette Bhacker tarafından yapılan Kalhat araştırmasına rağmen bu ülkenin bölgelerinin tarihi, büyük oranda çalışılmamış durumdadır. Shelagh Weir ülkenin kuzey bölgesindeki aşiretleri çalışırken, Paul Dresch de ayrıca başka bir bölgedeki aşiret dokümanlarını incelemiştir. Fakat bu aşiret çalışmaları gerçek Yemen’i anlamamıza yetmez. E.J. Keall’in Tihame’nin çoraklaşmış Zebid şehri hakkında ve H. Matsumoto’nun iç bölgeler hakkındaki çalışmaları, bölgeyi inceleyen diğer iki makaledir. Güney Batı’daLinda Boxberger, araştırmalarını Hadramut ve Yemen’in uzak doğu bölgelerine kadar genişletmektedir. Körfez’de Christopher Davidson ise Dubai’nin hızlı büyümesini incelenmiştir.[25]

Biyografiler ve Otobiyografiler: Anlayış zenginliğinin esere ilave edildiği ve hem farklı hem de daha çok bireysel bakış açılarının temsil edildiği biyografi ve otobiyografi türündeki eserlerden çok vardır. Bu kategorideki literatürün çoğunluğu bölgede yaşamış ve çalışmış olan Batılılarla ilgili olmakla beraber yerel şahsiyetlerle ilgili sağlıklı çalışmalardan oluşan bir alt tür de mevcuttur. Bu devletlerdeki bireysel liderlerin hayati önemi göz önüne alındığında birçok biyografi çalışmasının yöneticilerle ilgili olması şaşırtıcı olmasa gerekir. Suudi Arabistan’dan Kral Abdülaziz hakkındakiler hariç kaynakların kıtlığı nedeniyle yeni çalışmalar memnuniyetle karşılanacaktır. Kral Abdulaziz, hayatı, Üçüncü Suudi Devletini yaratmış olması ve dış güçlerle olan ilişkileri hakkında bu kadar yazı yazılmış olması, modern tarihteki rolü dikkate alındığında şaşırtıcı olmamaktadır. Hakkında yazılan kitaplar, makaleler ve yapılan diğer çalışmalar gerçekten de 1960’larda ve 1970’lerde mantar gibi çoğalmıştır. Günümüzde bu konuda çalışma yapmak istenmesi için ya çılgınca bu işe atılmalı ya da ziyadesiyle konunun künhüne varmış olunması gerekmektedir. Şimdiye kadar yazılanların çok azı özgün çalışmalardır ve bu çalışmalar keskin çalışmalarla ‘hagiograpfic’-aziz edebiyatı- arasında gidip gelir.[26] Suudi Arabistan tarihindeki diğer şekillendirici figür,. batılıların Vehabilik diye isimlendirdikleri akımın kurucusu olan Abdülvehab’dır ki kendisi Esther Peskes ve (yayınının üzerinden onca yıl geçen ve yeni bir çığır açan doktora çalışmasının sahibi) George Rentz’in ilgisini çekmeye devam etmektedir.

Suudi Arabistan’ın kıdemli bakanlarından, yazar ve Şair olan Gazi Algosaibi otobiyografisini yayınlayan az sayıdaki Körfez politikacılardan biridir.. Daha çağdaş ve Suudi Arabistan tarihi açısından Gazi Algosaibi kadar önemli bir figür olan Kral Faysal’ın biyografisi Joseph Kechichian tarafından yazılmıştır. Eş zamanlı olarak David Ottaway de Suudi Arabistan’ın Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kıdemli büyükelçisi Prens Bandar bin Sultan’ın hayatı hakkında bir çalışma ortaya koymuştur.[27] Farklı bir açıdan Mamoun Fandy meşhur ve muhalif Suudi liderlerinin portrelerini ortaya çıkarmış, Steve Coll ise, karikatürize edilmiş ve popüler Usame bin Ladin imajından çok daha farklı, kompleks bir çalışma ile Bin Ladin ailesinin kroniğini hazırlamıştır.[28]

Körfezin diğer yerlerinde, Robert Jarman Kuveyt’li Emir Sabah hakkında, Andrew Wheatcroft da Bahreyn’li Emir Salman hakkında çalışmalar yapmışlardır. Bu yöneticilerin her ikisi de 20. YY yöneticileridir.[29] Ender bir otobiyografi meşhur Dubai’li iş adamı ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin İngiltere büyükelçisi olan İsa Salih al-Gurg tarafından kaleme alınmıştır. Körfezdeki yerleşik tüccar ailelerine yönelik çalışmalar, Bahreyn’in en meşhur ailesine mensup olan Halid M. Kanoo tarafından hazırlanan biyografi ve James Onley tarafından daha eski bir Acem-Bahreyn asıllı bir aile için yazılan makale ile başlatılmıştır.[30] 1947 senesinde İmam Yahya Yemen için radikal bir adım atmış ve küçük bir erkek topluluğunu yurtdışına eğitim almaları için göndermiştir. Robert Burrowes’in makalesi, bu ‘meşhur kırklar’ ve 1959’a kadar yurtdışında eğitim gören yüzlerce Yemenli öğrenciye yoğunlaşır. Diğer bir ender otobiyografi, ‘tüyleri yeni bitmiş’ Yemen Arap Cumhuriyeti’nin ana kuvveti sayılan, pek sık olarak başbakan ve dışişleri bakanı olan Muhsin Alaini tarafından yayınlanmış ve İngilizceye tercüme edilmiştir. Başka bir açıdan, Güney Yemen Komünist Partisi’nin Kurucusu Abdullah Ba Dhib ise, A.K. al-İIbi tarafından çalışılmıştır.[31]

Arabistan’la ilişkisi olan Batılılar çok sayıda otobiyografi kaleme almışlar, aynı zamanda birçok ‘sıradan’ ve ‘ciddi’ biyografi yazarının konusu olmuşlardır. Seyahat edebiyatının önemli bir kısmı, yazarların hayatlarına ilişkin birçok detayı ortaya çıkardığı için, bölgede kitle turizminin başlamasından beri rehber kitapları gibi kullanılmaya başlanmıştır. [32] Arabistan ve Körfezle bütün Batılı güçlerden daha uzun süren ve daha kapsamlı ilişkiye sahip olan ülke İngiltere’dir. Burada sözü edilen sadece bölgesel güçlerle kurulmuş olan diplomatik bağların uzun tarihi değil ayrıca aşağıda bahsedileceği gibi İngiltere tarafından ‘himaye edilmiş’ daha küçük körfez ülkeleri ile olan ilişkilerdir. Bu nedenle geçtiğimiz yirmi yılda yayınlanan hatıratlar, Körfez’deki ve Suudi Arabistan’daki Siyasi Mümessiller, Siyasi Vekiller ve Mümessil Danışmanlar tarafından yazılmışlardır. Bu hatıratların sayfaları boyunca okuyucu, 1971’de İngiltere’nin Körfez’den resmen çekilmesinden önceki on yıllar boyunca gerçekleşen Körfez’deki Hindistan Siyasi Servisi’nin ve Sudan İdaresinin dönüşümünü gözlemleyebilir.

1990’lardan önce bu türden birçok kitap kaleme alındı. Fakat son zamanlarda, Micheal Crouch ve Nigel Groom İngiliz idaresindeki Güney Arabistan’a yönelik tecrübelerini naklederken Julian Walker Körfez’de kendi dönemini yazmıştır.[33] Eski Siyasi Mümessil Bernard Burrows’un çalışması, emekli büyükelçi Ivor Lucas ve Glencairn Balfour Paul’ün yaptığı gibi Körfez’de kendi döneminin erken bir kroniğiyle diplomatik kariyeri hakkında daha genel bir otobiyografi şeklindedir.[34] 20. YY’ın başlarında Irak’ta ve Körfez Ülkelerinde değişik görevlerde bulunmuş, cesur Gertrude Bell, Georgina Howell ve Liora Lukitz tarafından yazılan biyografilerin konusu olmuş ve Bell’in günlükleri Rosemary O’Brein tarafından gözden geçirilmiştir. Körfez’de görev yapmış olan İngiliz memur sınıfının tutum ve davranışlarını kamu okullarındaki tecrübelerinden itibaren açıklama girişimi Paul Rich’ın çalışmasında görülür.[35]

İngiliz otobiyografilerinden meydana çıkarılan diğer bir sahipsiz define Arabistan’da hizmette bulunmuş askerlerin hatıralarıdır. İki tane iç savaş geçirmiş olan Umman bu tür eserlere konu olmuştur. 1950’lerinUmman’ında Cebel Ahdar Savaşında, Özel Hava Harekatında (Special Air Service-SAS) bulunmuş olan Johnny Cooper’ın 1990 sonrasındaki kitapları, silahlı Umman güçlerinin eski komandolarından Corran Purdon, John Graham, eski saha memurlarından Peter Thawaites ve Ian Gardiner’ın 1960/1970’lerdeki Dhufar Savaşına yönelik tecrübeleri Umman’a yönelik hatırat çalışmalarının örneklerindendir. Arabistan’da görev yapmış İngiliz askerleri tarafından yazılmış diğer iki hatırat ise, 1991’de Kuveyt Savaşı’nda İngiliz askeri güçlerinin başında bulunan Peter de la Billiere ve SAS’ın hizmetleri tarihe geçmiş komutanı A.J. Deana-Drummond tarafından yazılmıştır. Nihayet, 1960’larda Kuzey Yemen İç Savaşı’nda Kral taraftarları ile birlikte hareket eden İngiliz eski askeri memur ve politikacı Billy McLean’ın hayatı da Xan Fielding tarafından nakledilmiştir.[36] 1991’de Kuveyt’in özgürleştirilmesinde Arap güçlerinin komutanı olan ve Suudi Savunma ve Havacılık Bakanının oğlu olan PrensHalid bin Sultan, muhtemelen otobiyografisini kaleme almış tek tek askeri Körfez yetkilisidir.[37]

Arap petrol endüstrisi, başlangıçta efsanevi adamlar tarafından idare edilmiştir. Aileen Keating, Arabistan’ın en büyük imtiyazlarını kazanmış ve kaybetmiş öncü yerbilimci Frank Holmes’in hikayesini anlatır. Fahd al-Semmari ve Jill Roberg Krallıkta çalışan ve yaşayan Amerikalıların hatıralarını yayına hazırlarken, ARAMCO’nun erken dönem başı Thomas Barger 1930’ların sonlarındaki yazışmalarından bazılarını yayınlamıştır. Amerikalılardan bahsetmişken, Sharjah Şeyhi ve bir tarihçi olan Şeyh Sultan El-Kasım, 19. YY’da Umman’ın güney bölgesi Dhufar’ın yöneticisi olmuş bir Amerikan kamarotunun kısa bir biyografisini yazmıştır. Fransız tıp doktoru Claudie Fayein, 20. YY’ın ortalarında Yemen’deki hayatını daha yeni tarihli bir makalesinde anlatmaktadır.[38]

Sınırlar ve Hukuki Meseleler: Arap Yarımadası’ndaki sınır konularının 20. YYl boyunca süren temel yasal problemler olduğu konusunun altı Richard Schofield, John Wilkinson, İbrahim İbrahim ve Hüseyin Albaharna tarafından çizilmiştir.[39] Eran Segal’in tartıştığı ve Anthony Toth’un aşiretlerle ilgili birimleri de kapsayarak izah ettiği gibi Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak kadar iki tarafsız bölgenin sınırlarına ilişkin taslak harita şu an Suudi Arabistan’da bulunan Uqayr’da, 1922’de İngiliz sponsorluğu ile gerçekleştirilen konferansla oluşturulmuştur. Yitzhak Gil-Har İngilizlerin Suudi-Ürdün sınırının belirlenmesinde esas rol oynadığına işaret eder. John Willis eski Kuzey ve Güney Yemen dahil olmak üzere Yemen’in sınır meselelerini etüt etmiştir. Sınırların çoğu, kapsamlı antlaşmalarla, son zamanlarda yeniden düzenlenmiştir. Asker el-Anezî tarafından tarafından çalışılan ve Renaud Detella tarafından yayına hazırlanan çalışma Suudi-Yemen sınırını etüt etmektedir.[40] Dolayısıyla önümüzde en itilaflı konulardan biri olan sınır meselelerinin çoğu varlığını devam ediyor. Tore Tingvold Peterson’ın makalesine konu olan El-Bureymi üstündeki Suudi talepleri, Bahreyn bakış açısıyla etüt edilmiş ve Jawad el-Arayed tarafından yayına hazırlanmış çalışmaya konu olan adalar üzerinde Bahreyn Katar çatışması ve Zubara’nın kuşatılması ve Richard Schofield, Maurice Mendelson, Susan Hulton, David Finnie ve Habibir Rahman gibi araştırmacılar tarafından çalışılan geniş bir literatüre konu olan Irak’ın Kuveyt üzerindeki talepleri bu sınır meselelerini ve bu konuda yapılan çalışmaları temsil etmektedir.[41]

Fakat Birleşik Arap Emirlikleri’nin kuvvetli itirazına rağmen İran tarafından zapt edilen Ebu Musa ve iki Tunb Adalarının mülkiyeti meselesi büyümeye devam etmektedir. Meseleyi temsil eden yayınlar şunlardır: İran’ın bakış açısı Pirouz Mojtahed-Zadeh, Hooshang Amirahmedi, Farhang Mehr ve Jalil Roshandel tarafından temsil edilirken, Birleşik Arap Emirlikleri’nin bakış açısı Muhammed Abdullah El-Ruken, Hasan El-Alkım ve Thomas R. Mattier tarafından temsil edilmiştir. Daha tarafsız değerlendirmeler Richard Schofield ve Richard A. Mobley tarafından yapılmıştır.[42]

Ordu ve Güvenlik: Tesadüfen bölgeyle ilgilenen bir gözlemci, ‘Körfez’in Güvenlği’ meselesinin global bir ilgi topladığı bu konuda gerek bilimsel ve gerek siyasi temelli birçok çalışmanın yapılmış olduğunu görecektir. Bu çalışmalara Batılı askeri aktiviteler hakkındaki araştırmalar da dahildir. Benim açıklamalı bibliyografyama 2004’ten beri bu alanda 2.200 adet yeni ilave yapılmış.[43] Küçük çekirdek bir yazı topluluğu Arap Yarımadası’ndaki silahlı güçler ve yerel itilaf meselelerine yoğunlaşmış. Jerzy Zdanowski’nin Vehhabi Askeri Organizasyonu ve İngilizlerce yaratılmış ve komuta edilmiş Umman Ateşkeş Keşif (Trucial Oman Scouts) organizasyonu hakkındaki çaılşması, Peter Clayton, Micheal Mann ve Tom Walcot tarafından dikkatlice incelenmiştir. Frank Edwards, Cliff Lord ve David Birtles ve Jonathan Walker Suudi Arabistan’da benzer güçler üzerine yazılar yazmışlardır. Ben de Umman’daki iki iç savaştaki güçler olan kuzeyde İmamet güçleri ve güneyde Marksist isyancılar hakkında bir çalışma yayınladım.[44]

İktisadî, Sosyal ve Kültürel Tarih

İktisadi Tarih:  İktisadi, sosyal ve kültürel tarihe yönelik literatürdeki farklılaşma ve yoğunlaşma çabalarının ümit verici belirtilerinin bu derece olacağı 1990’dan önce düşünülemezdi. Petrolün keşfedilme hikayesi önceki çalışmaların temel özelliğiyken ve 1990 sonrası literatürü, Antony Cave Brown’la beraber ARAMCO’nun (The Arabian American Oil Company) tarihini ortaya çıkarırken, Robert Vitalis ARAMCO’nun tarihinin basma kalıplığına ve Suudi Arabistan üzerindeki Amerikan etkisine meydan okudu.[45]

Yarımada iki farklı iktisadi gelişme değişimini tecrübe etti. GCC’nin altı üyesinin tamamı petrol ihracatı ile (ve bBazıları da daha sonra gaz ihracatından) yüksek gelirler elde etti. Rayed Krimly’nin ve Staffen Hertog’un ortaya koyduğu gibi, devlet tarafından yönlendirilen gelir dağılımı, ülkelerin az nüfuslu olmaları ve diğer doğal kaynakların kıtlığı, bazılarının rantiye ekonomisi dedikleri bu gelirlerden toplumun belli kesimlerinin diğerlerinden daha çok istifade ettikleri yapının oluşumuna sebep olmuştur. Ali El-Hagari’nin altını çizdiği gibi, diğer ekonomi türü herhangi bir üçüncü dünya ülkesi gibi temel karakteri sınırlı ve azalan petrol üretimi, nüfus patlaması, kronik yoksulluk ve büyüyen su kıtlığı ile belirlenen Yemen gibi ekonomilerdir.[46]

Yarımadaya bakıldığında iktisat tarihinin temel öğesinin ticaret olduğu görülür. Yarımada, ber hedef noktası olmaktan ziyade Doğudan Batıya ve Batıdan Doğuya gerçekleşen transitin odak noktası olmuştur. Bin yıl boyunca en önemli karayollarının geçit yeri olmaktan başka Muhammed El Amrosi ve Williem Floor’un altını çizdiği gibi Arabistan ayrıca çeşitli efsanevi limanların sahibi olmakla da iftihar edebilir. Colette Dubois, Michel Tuchscherer, Roxani Margariti, Hasan Shihab,C.G. Brower, Giancarlo Casale, Guido Steinberg, ve André Raymond’un çalışmalarında görüldüğü gibi Kızıl Deniz ve Aden Körfezi’ne daha çok ilgi gösterilmiştir.[47]

Kültürel ve Sosyal Tarih: Arap sosyal tarihine ilişkin ortaya çıkan çalışmaların çoğu elitlerin rolü ve liderlik konuları ile ilgilenir. Khaldoun El-Neqeeb’in toplum ve devletle ilgili yeni çalışmasının merkezi vurgusu bu yöndedir. Isa Blumi, Gabriele vom Bruck, Paul Dresch, Aharon Gaimani ve A. Sayyad’ın çalışmalarında görüldüğü gibi Yemen en çok çalışılan ülke olmuştur. Yemen toplumundaki bu farklılaşma, Osmanlı zamanında Yemen Seyitlerinin Güney Yemenli ideolojik elitleri üzerindeki Vehabi nüfuzuna karşı ortaya çıkar. Yarımadanın diğer tarafında tarihçi James Only ve antropolog Süleyman Khalif Körfezde liderlik konularında, Fatma al-Sayegh Dubai’deki tüccar ailelerin rolü üzerinde çalışmalar yapmışlardır. Şahsım ise yönetici, tüccar ve şeyh ailelerinin yakın Körfez Tarihi üzerindeki rolleri konusunda çıkarsamalar yaptım.[48] Kabile, belki de körfezdeki en yaygın toplumsal organizasyon formudur. Donald Cole ve Soraya Altorki’nin sorgulamalarına rağmen, Anh Nga’in Kuveyt’le ilişkilendirdiği gibi Arap tarihi, aralıksız olarak badu (bedevi, göçer) olanla hadr (yerleşik ve şehirli) olan arasındaki siyasi, iktisadi ve sosyal alanlardaki mücadele olarak görülür. Yemen’de kabileler şüphesiz en güçlü organizasyon olma durumunu sürdürmekte, Paul Dresch’in açıkladığı gibi Hashid ve Bakil Konfederasyonları da Kuzey Yemen’deki aşiretler üzerinde hakimiyetlerini sürdürmektedirler.[49]

Diğer sosyal tarih çalışmaları daha spesifik konularla ilgilenmektedirler. Suudi Arabistan’da ve Körfez’de Eleanor Doumato, Bahreyn’de Sophia Pandy ve Güney Yemen’de Ulrike Freitag ve Hanne Schonig, kadın yaşamının durumu ve kadınların toplumdaki sınırlanmış rollerini çalışmışlardır.[50] Yarımadanın insanlarının ağırlıklı olarak Arap ve Müslüman olmalarına rağmen bölgenin, bazı durumlarda, yüzyıllar boyunca çeşitli dinsel, sosyal ve/etnik azınlık ve toplulukların yurdu olduğunun unutulmaması gerekir. Bunlardan Fellahlar(İranlı olup Körfez’in Arap sahillerine yerleşenler) ve Baluciler (Pakistan menşeli olup İran sahillerinde yerleşik olanlar) Beatrice Nicolini’nin makalesi haricinde araştırmacılar tarafından çok az ilgi görmüş topluluklardır. Bununla beraber, neyse ki Nelida Fuccaro Bahreyn’deki İranlıları, Anie Montigny Katar’daki Afrikalıları ve İran’daki Arapları ve Marc Valeri de Umman’daki Zanzibarları çalışmışlardır.[51] Eleanor Doumato’un Körfez, Fatma Armerding Suudi Arabistan’daki Amerikan misyonerleri, Lucile Fevrier’in Yemen’deki Fransız misyonerleri ve J.H. Proctor’ün Güney Arabistan’daki İskoç misyonerler hakkındaki çalışmalarına rağmen 19.YY’ın sonlarında Yarımada’daki misyoner doktorların rolleri heyecan verici bir konu olarak kalmaya devam etmektedir.[52]

Kültür çalışmalarına yönelik katkılar; Irak ve Kuveyt’te tarihsel hafıza çalışması ile Nicolas Gavrielides, Birleşik Arap Emirlikleri’nin yaşlılarında hafıza çalışması ile Nadia Rahman, Yemen-Hadramawt’ta basın çalışması ile Ulrike Freitag ve 18. YY’daYemen’de yasal işlemler çalışması ile Bernard Haykel tarafından yapılmıştır.[53] Mimari tarihi, Alexandre Smith’in Umman’da İslam bahçeleri çalışmasının temelini şekillendirirken, Lealan Swanson ilgisini Yemen’deki tarihi evlere yönlendirir ve Nancy Um da Moha Limanı’ndaki mimariye yoğunlaşır.[54]

Diplomasi Tarihi

Bölgesel Devletlerin Uluslararası İlişkileri ve Dış Siyasetleri: Diplomasi tarihi çok sayıda akademisyenin ilgisini çekmeyi sürdürmektedir. Arabistan’daki devletler ve güçler arasındaki tarihi ilişkiler, Suudi Arabistan’da Ellie Podeh, Kuveyt’te Uzi Rabi, Yemen’de Paul Dresch ve Umman’da Christopher Hedigan ve Raghil El Solh’un yarım yüzyıllık ARAMCO çalışmasının yeniden basımındaki saygın emekleriyle ortaya çıkarılmıştır. [55] Faysal bin Salman el-Saud, İngiliz işgalinden hemen önceki dönemdeki Suudi – İran ilişkilerini incelerken, Umman dış siyaset tarihi Joseph Kechichian ve Majid el-Halili tarafından ele alınmıştır.[56]

Dış Güçlerin Rolü: Diplomasi tarihi kroniklerinin en büyük bölümünü dış güçlerin Arabistan’a müdahalesi oluşturur. Her ne kadar Osmanlı varlığına gösterilenilgi ciddi bir yer tutsa da, en büyük ilgi Avrupalı güçlerin bölgeye girişine gösterilmektedir. Arabistan’da Osmanlıları inceleyen çalışmalarda ise aslan payını, İstanbul’un 16. ve 17. YY’larda, takiben 19. YY sonlarında ve 20. YY başlarında hakim rol oynadığı Yemen almaktadır. Bu çalışmalardan erken dönemi kapsayanlar Manfred Kropp, S. Özbaran ve Frederique Soudan tarafından, daha yakın dönemi kapsayanlar ise Caesar Farah, Thomas Kühn, Vincent Wilhite ve A. R. Yaccob tarafından gerçekleştirilmiştir. [57] Süreyya Faruki ve Syed Tanvir Wasti’nin her ikisi birden, en azından şeklen 1. Dünya Savaşı sonundaki yenilgisine kadar İslam’ın kutsal topraklarını kontrol eden Osmanlıların Hicaz’daki varlığı üzerine yazmışlardır. [58] Son yıllarda başlarını Frederick Anscombe ve Zekeriya Kurşun’un çektiği az sayıda Osmanlı uzmanının Körfe bölgesi hakkındaki çalışmaları da ilk kez ortaya çıkmakytadır. [59] R. T. Mortel Memlük – Hicaz bağlantıları üzerine yazarken, İranlıların Arabistan ile ilişkisi Muhammed El Mukadam, Muhammed Vosoughi ve J. F. Standish tarafından incelenmiştir.[60]

16. YY’ın başında Avrupalı güçler Körfez’de güç ve etkinlik için mücadeleye girmiştir. Bölgede en önce varlık gösterenler, Joao Teles e Cunha’nın gösterdiği gibi Doğu Afrika ve Arabistan kıyılarında boy gösteren Portekiz’dir. Joao Teles e Cunha’nın çalışması, Yemen’de Portekiz faaliyetlerini konu alan Josaph Chelhod’in çalışması ve Portekiz haritalar üzerindeki Silva Couto’nun çalışmasıyla, ve nihayetinde Portekiz’in hemen ardından bölgeye gelen Hollanda’yı inceleyen Willem Floor’un özetleriyle bir bütün haline gelmiştir. [61] Fransa ise kısa bir süre sonra bölgeye gelmiş ve 20. YY’a kadar İngiltere ile uzun ve fakat nihayetinde yenildiği bir çatışmanın içine girmiştir. C. Veillon ve Roger Joint Daguenet Yemen’deki Fransız faaliyetlerini incelerken, Fransa – Umman ilişkileriyle ilgili araştırmalar Sultan el-Kasimi ve Robert Oddos tarafından yayınlanmıştır. [62] İngiltere’nin bölgedeki hâkimiyetine karşı çıkan diğer Avrupalı güçler ise 19. YY’ın sonlarında ortaya çıkmıştır. Bunların arasında bulunan Rusya’nın faaliyetleri Efim Rezvan ve Grigori Bondarevsky tarafından ele alınmıştır. Bu çalışmaları Mishel El Mosaed’in Sovyetlerin Körfez politikası üzerine bir çalışması takip eder. Almanya’nın bölgeye dair ilgisi de aşağı yukarı aynı tarihlerde belirir, fakat Helmut Mejcher ve Fahd el-Semmari’nin oluşturduğu son dönem çalışmalar daha ziyade Almanya’nın Suudi Arabistan ile 20. YY’daki ilişkilerine yoğunlaşmaktadır. Kızıl Deniz’deki İtalyan çıkarları ve devrim öncesi Yemen’deki güçlü konumu ise R. Rainero’nun makalesinin konusunu oluşturmaktadır. [63]

Arabistan ve Körfez’deki Avrupa rekabetinin kazananı olmasına uygun olarak, son 20 yıllık dönem için bile bölgedeki İngiliz çıkarları, etkisi ve müdahaleleri tüm külliyatın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. İngiltere’nin Körfez’deki rolü üzerine daha genel çalışmaları; Uzi Robi ve benim (Robert Dalziel) deniz ilişkileri üzerindeki çalışmamız, Rabi’nin İngiltere’nin bölgedeki tasarrufları hakkında çalışması ve Harry Wieschhoff’un İngiltere’nin bölge politikasının şekillenmesinde ekonominin rolüne ilişkin görüşlerini sunduğu çalışması oluşturmaktadır. [64]

20. YY’ın ortalarında İngiltere, küçük Körfez devletlerini de jure veya de facto himaye altına alınmış bir statüye toplayarak Aden’de bir yönetim kolonisi kurmuş, iç bölgeleri İngiltere hamiliğine dahil etmiş ve Suudi yayılmasını etkin bir şekilde kontrol altına almıştır. Bu durum, son derece geniş olan bölgenin yönetiminin nihayetinde gösterişsiz bir şekilde İngiliz kontrolü altına girmesini sağlayan idari bir mekanizmanın da oluşturulmasını gerektirmiştir. Her ne kadar Simon Smith son zamanlarda bu konua önemli bazı çalışmalar yaptıysa da, önceki çalışmalar daha ziyade Aden’deki düzenlemelere yoğunlaşmıştır: Ömer el-Ömeri ve James Onley Körfes’deki ikamet sistemi üzerine yazmışlar, eski elçiler Richard Muir ve Terence Clark sırasıyla Kuveyt ve Umman’daki İngiliz misyonlarının tarihini aktarmışlardır. Robert Blyth Körfez’in kontrolü üzerine İngiiz Hindistan’ı ve Londra arasındaki mücadeleyi tartışırken, Onley önceki çalışmasına ek olarak Britanya İmparatorluğu’nda Körfez’in rolünü incelemiştir. Christian Lekon araştırma konusunu Hadramüt’teki İngiliz rolü ile daraltırken, John Willis Yemen’deki İngiliz Hindistanı’nın rolünü ele almıştır. [65]

İngiltere’nin bölge devletleriyle ilişkileri ve İngiliz faaliyetleri bölgedeki İngiliz varlığını çalışan otoritelerini çoğunluğunun ilgisini çekmiştir. 1961 öncesi ve 1961’deki İngiltere – Kuveyt ilişkileri Simon Smith, Andrew Loewenstein ve Miriam Joyce tarafından ele alınırken, Shafi Aldamer II. Dünya Savaşı döneminde İngiltere’nin Suudilerle ilişkilerini incelemiştir. Smith ve Joyce bunun dışında Kuveyti Bahreyn, Katar, ve Trucial Devletler [66] ile İngiltere ilişkileri hakkında çalışmalar yapmıştır. Hüseyin el-Musavi, Lawrence Timpe ve Miriam Joyce Haron İngiltere – Umman ilişkilerinin birkaç yüzyılını incelerken, Christopher Davidson tıpkı Miriam Joyce gibi İngiltere’nin Trucial Devletlerle olan ilişkilerini ele almıştır. Timothy Paris, nihayetinde El Suud tarafından yenilen ve İngiltere’nin Suriye, Irak ve Ürdün tahtları önerisini kabul etmeye zorlanan Haşimilerin yönetimindeki Hicaz’daki İngiliz rolü üzerine çalışmıştır. [67] İngiltere’nin, 1971’de Körfez’den resmen çekilmesiyle sonuçlanan Doğu Süveyş’ten kademeli olarak çekilmesi, John Darwin’in katkıda bulunduğu 1990 öncesi çalışmalarında büyük yer almıştır. Mikroskobun diğer ucunda Suliman Shahvar, Hindistan – Avrupa Telgraf Hattı’nın etkilerini incelemiş, P. J. L. Frankl ve Christopher Gandy sırasıyla İngiltere’nin Suudi Arabistan ve Yemen’deki özel inisiyatifleri hakkında yazmıştır. [68]

Arabistan’daki İngiliz varlığının her zaman bölgedeki politik güçler ve komşularıyla uyum içinde olmadığı ve bunlar tarafından tanınmadığı da unutulmamalıdır. İngilizler konumlarını sadece asayiş, idare ve diplomasiyle korumamışlar, kendi ve bağımlı ülkelerin çıkarlarını güvence altına almak için askeri eylemlere de ihtiyaç duymuşlardır. Bu durum, Spencer Mawby, Peter Hinchcliffe, John Ducker ve Maria Holt’un aydınlattığı gibi, İngilizleri Ortadoğu’daki son askeri tabyalarından da çıkmaya zorlayan 1960’ların yükselen Arap milliyetçiliği zamanında Aden ve Himaye Yönetimi Bölgesi için özellikle geçerlidir. Clive Jones’un yazdığı gibi İngiltere, Cemal Abdül Nasır’ın aynı dönemde Kuzey Yemen’deki sivil savaşa müdahalesini geri kalan kuzey ve güney bölgelerinin arkası için bir tehdit olarak görmüştür. [69]

Yarımadanın Körfez tarafında İngiliz askeri faaliyetlerinin daha da uzun bir geçmişi vardır. Bu faaliyetler (daha sonra Trucial Sahili olarak tanınacak olan) İngilizlerin daha sonra Korsan Sahili (Pirate Coast) olarak adlandırdıkları Kavasim’e karşı yapılan askeri harekatlarla başlar. Konu daha önceki yıllarda da ele alınmıştır, fakat Mübarek el Uteybî ve Charles E. Davies konuya yeni bir bakış sağlamıştır. Suudi Arabistan’daki İngiliz askeri faaliyetlerinin askeri yardım kategorisine düşmesi konusunda 1930’lar için Joseph Kostiner ve 1960’lar – 1970’ler için de Nikolas Gardner çalışmıştır. 1961 yılında bağımsızlığını kazanan Kuveyt’in Irak tarafından tehdit ediliyormuş gibi görünmesi üzerine İngiliz birliklerinin Kuveyt’e girmesine geçmişte kalan bir vakıa olarak bakılmaktadır, ancak Nigel Ashton bu konuyu ele almıştır. İngiliz güvenliği konusunun bir başka bölümünü de, Miriam Joyce’un 1950’ler için Bahreyn örneğinde ele aldığı gibi, Körfez devletlerindeki İngiliz güvenliğiyle ilgili iç gelişmeler ve radikal tehditler gibi kabul edilmiş direniş hareketlerinin ortaya çıkışı oluşturur. [70]Birkaç diğer çalışma ise güvenlik konusuna daha geniş bir pencereden bakmıştır: Rod Thorton Arap isyanlarına müdahalede İngiliz stratejisini açıklamış ve Wiiliam Roger de İngilizlerin geri çekilmesinde sona gelinmesinin umulması gerektiğini eklemiştir. [71]

İngilizlerin 1971’de bölgeden çekilmesi, 10 yıl veya daha uzun bir süre herhangi bir doğrudan aksiyona yol açmadıysa da Amerikaların Körfezi “koruma” çıkarlarını harekete geçirmiştir. Fred Lawson ABD’nin konumu ile bölgedeki direniş hareketlerinin karşı karşıya olan durumunu tartışırken, Moiara de Moraes Ruehsen, Wiiliam Fain, Reuven Hollo, Michael Palmer ve Gary Sick’in 1971’den önce de ABD’nin bölgeyle ilgili resmi çıkarları olduğunu açık bir şekilde göstermişlerdir. [72] Bölgenin İngiliz şemsiyesinden Amerikan şemsiyesine geçişi yumuşak bir şekilde olmamış, her iki güç el Buraymi Oasis’de kontrollü bir çatışmaya girmiş, keza Kennedy’nin 1962’de Yemen Arap Cumhuriyeti’ni tanıması taraflar arasında bir başka gerilim unsuru olmuştur. 1940’lardan 1960’lara kadarKörfez’de iç içe geçmiş Anglo – Amerikan çıkarları Simon Davis, Taylor Fain, Tora Tingvold Petersen ve Miram Joyce tarafından ele alınmıştır. [73]

Washington bölgedeki en yakın ilişkisini, büyük oranda muazzam petrol rezervlerinden dolayı, ama bunun yanında ülkenin kalkınmasındaki Amerikan dahli ve Riyad’ın Arap sahnesindeki artan rolünden dolayı Suudi Arabistan ile kurmuştur. Eski bir elçi olan Parker Hart; Nathan Citino, Fahad el Nafjan, Bruce Nardulli, Abdülmuhsin Ruwaithy, David Lesch ve Helmut Mejcher gibi ABD – Suudi Arabistan ilişkilerinin erken dönemlerini incelemişken Rachel Bronson ilişkinin son dönemini değerlendirilmesini içeren çalışmasını yayımlamıştır. Fawaz Gerges 1960’lardaki Yemen devrimine karşılık verilmesi çerçevesinde Amerikan – Suudi işbirliğini ele almış olan ilk dönem çalışmaları gerçekleştirmiştir. [74] (Washington ile diplomatik ilişkiler kuran ikinci ve ABD’ye elçi gönderen ilk Arap devleti olan) Umman ile Amerikan ilişkilerinin tarihçesi ise Miriam Joyce ve Muhammed el-Khudhairi tarafından yazılmıştır. [75]

İslam ve İslamizm (İslamcılık)

Vehhabilik: 11 Eylül 2011 saldırıları, el Kaide ve benzer fikirlere sahip grupların küresel ölçekte ortaya çıkışı İslamcılık, İslami aşırıcılık ve terörizm hakkında yeni bir yayın endüstrisi doğurmuştur. Bu yayımların çoğu bu çalışmanın kapsamının dışındadır, ancak –Suudi Arabistan’da egemen olan ve Sünni İslam’ın muhafazakar Selefî yorumuna dayanan- Vehhabiliğin artan oranda ilgi ve dikkati çektiği de not alınmalıdır. Dini reformist Muhammed Abdülvehab (ve El el Şeyh olarak bilinen torunları) ile siyasi gücü elinde tutan El Suud arasındaki tarihi bağlar, Necd’de ortaya çıkmış hareketin tarihi, dini ve sosyal içeriği Halid el Dakhil, Michael Cook, Guido Steinberg, Abdülaziz el Fahad ve David Commins tarafından açıklanmıştır. [76] Buna ek olarak Hala Fattah Irak’taki Vehhabi etkisi üzerinde ve, Abdulla Zaid de (Kral Abdülaziz tarafından bastırılmadan önce Necd’deki kabilelerin Suudi yayılmacılığının kanatları olarak kullanılmasını sağlayan) İhvan üzerine çalışmıştır. Yaroslaw Trofimov ise Yeni İhvan olarak da bilinen İhvan seleflerinin gerçekleştirdiği 1979 Mekke baskınını ele almıştır. [77]

İslam Cemaatleri ve Azınlıklar:  Diğer akademisyenler Şia ve diğer İslam cemaatleri üzerinde çalışmışlardır. Bu çalışmalarda Caferiler (veya İsna aşariler veya 12 İmam Şiiliği) ağırlıklı yer tutmaktadır. Bu çalışmalar kapsamında Laurence Louer, Körfez bölgesinin tamamını kapsayan bir değerlendirme sunmuş, Guido Steinberg Suudi Arabistan’ın Doğu Eyaletindeki (sayıları şu anda belki bir milyon olan) Suudi Arabistan Şiilerini araştırmış, Werner Ennde Medine’deki az bilinen bir topluluk olan Nakhavilah toplumuna ışık tutmuş ve Fuat İbrahim de yine Doğu Eyaletindeki Şii siyasi direnişinin yükselişinin izlerini sürmüştür. Mark Sedwick ayrıca 20. YY’ın başında Hicaz’daki Sufilik hakkında bir çalışma sunmuştur. [78] İslam cemaatleriyle ilgili bu çalışmalar kapsamında Gabriele vom Bruck Yemen’de Zeydilerin (Beşçiler, Beşçi Şiiler) merkeziliğini, S. Jiwa Yemen’de İsmaililileri (Yediciler, Yedici Şiiler), Valeire Hoffman da Umman ve Zanzibar’daki İbadizmi incelemişlerdir. [79]

Popüler Konular

Kapsamları itibari ile biri Arabistan Yarımadasının en çok araştırılmış ve hakkında yayım çıkarılmış yeri olmayı sürdüren Yemen, diğeri ise Hint Okyanusuna doğru Yarımadanın ötesindeki bölgeler hakkında olmak üzere ikiye ayrılmış çalışmalar ve bunları gerçekleştirmiş akademisyenlerin sayısı nedeniyle geri kalan çalışmalar, daha iyi bir başlık bulunamadığı için Popüler Konular başlığı altında incelenmektedir.

Hint Okyanusu Çalışmalar: Son yirmi yıllık süreçte Hint Okyanusu sahillerinin kutsal tedavileri hakkında, K. N. Claudhuri’nin bölgenin tarihi ekonomisi üzerindeki çalışması ve Richard Hall, Patricia Risso, Redha Bhacker, Mandana Limbert ve Kenneth McPherson’un tamamlayıcı çalışmaları ile başlayan artan bir ilgi söz konusudur. [80] Daha dar kapsamlı çalışmalar Janet Ewald’ın köle ticaretini aydınlatan çalışması, Giancarlo Casale’nin Osmanlı etkisini inceleyen çalışması, Patricia Risso’nun Hindistan’ın rolü konulu çalısması, Amal Ghazal, Thomas McDow ve Beatrice Nicoli’nin Afrika bağlantılarını (ve Nicolini’nin çalışması kapsamında Makran Sahilleri bağlantılarını) tartışan çalışmaları kapsamaktadır. [81]

Hadramavt ve Diasporası. 1990’da Yemen’in birleşmesinden bu yana Güney Yemen gelişmeye, turizme, ve … akademisyenlere açılmıştır. Güney Yemen’deki hiçbir yer, Güney Yemen’in doğusundaki bir vadi olan ve efsenevi Shibam, Tarim ve Sayun şehirlerini kapsayan Hadramavt’tan daha fazla akademik ilgiye mazhar olmamıştır. Hadramavt ününü sadece Seyyid (Hz. Muhammed’in soyundan gelen) aileler tarafından yönetilen bir eğitim merkezi olmasından değil, bunun yanında Hint Oksyanusu boyunca yayılmış Hadrami diasporasından da almaktadır. Hadramavt’ın geleneksel refahı tarımdan ziyade diasporasının gönderdiği paraya dayanmaktaydı. Engseng Ho, Linda Boxberger ve Ulrike Freitag diasporanın sınırları üzerinde çalışmıştır. [82] Kazuhiro Arai Ahmed Abushouk Güneydoğu Asyadaki Hadrami etkisi üzerine çalışmış, Friedhelm Hartwig ise Haydarabad bağlantısını araştırmıştır. Sumit Mandal Java’ya yoğunlaşmış, Natalie Bobini – Kesheh de Doğu Hollanda adalarındaki varlıklarını ele almıştır. [83] Sylvaine Camalin daha erken çalışmalarda toplumsal sınıf düzeni hakkında çalışmış ve Freitag da Hadramavt’ın dini rolünü ele almıştır. [84]

Yemen Yahudileri:  Bir başka “popüler konu” filizlenen literatürü ile yine Yemen’den gelmektedir. Yemen Yahudi toplumunun nüfusu İsrail öncesi 50.000 kişiden bugün birkaç yüz kişiye düşmüştür (ve artan oranda hem Zeydî hem de Sünnî Müslümanlar tarafından tehdit edilmektedirler.). Fakat topluluğun İsrail’e yerleşmesi, hem akademik ilginin sürmesini sağlamış, hem de konunun akademisyenlerce ele alınıp yazılmasını kolaylaştırmıştır.Bu nedenle Reuven Ahroni, BatZion Eraqi Klorman, Yehuda Nini, Tudo Parfitt ve Yosef Tobi modern çağlardaki, özellikle 19. ve 20 YY’lardaki Yahudi toplumu üzerine çalışmışlardır. [85] Buna paralel olarak Ahroni, Isaac Hollander ve Renate Meissner dikkatlerini Güney Yemen ve Aden’deki Yahudilere çevirmişlerdir. [86]

Sonuç

Yazı yazmada sayısız amaç ve ifade varken sonuç bölümünde ne söylenebilir ki? Çok açık (ve belki de eşit derecede sıradan) bir söz olarak öncelikle şunu söyleyebilirim: Zaman geçiyor. Akademik ilgi ve akademisyenlerin sayısı arttı. 1990’da Arap Yarımadasının belki de Ortadoğu’nun en az çalışılmış bölümü olması gerçeği ışığında bu sevindirici bir gelişme.

20 yıl önce (Körfez’in kendisiyle sınırlandırırsak) bu kitaptaki sayfaların sunulacağı bir konferansı gerçekleştirmek oldukça zordu. 30 yıl önce ise bu kesinlikle mümkün değildi. Körfez Arap Çalışmaları Topluluğunun yukarıda özetlenen hüzünlü kaderi, oluşan büyük akademisyenler topluluğu ile tam ters yönde değişti.

Birkaç yıl önce Oxford’da Arabistan Yarımadası ve Körfez üzerine bir konferansa katılmıştım. Diğer katılımcılara bakınırken dikkatim benim yaşlarımdaki bir meslakdaşıma kaydı. İkimiz birlikte yaşlı kuşağı oluşturuyorduk. Bu deneyim beni oldukça sarstı. Her zaman yaşlı kuşağı George Rentz, Bob Serjeant, Bayly Winder, J. B. Kelly, Robert Landen ve Briton Cooper Busch gibi yıldız isimlerden oluşan kuşak olarak kabul etmiştim. Görünen oydu ki meşale yine el değiştirmişti.

Körfez’daki deneyimim neredeyse 35 yılı buldu. Bölge hakkındaki araştırmalarda yaşanan çok sayıda zorluk ve meydan okumalarla geçen 35 yıl. 1970’lerde çoğu araştırmacı için bölgeye vize alabilmek bile çok zordu. Akademisyenlere sponsor olabilen veya buna niyetlenen çok az sayıda enstitü vardı. Enstitülerin çoğu ne bölgeyle ilgili araştırmalara sponsor olmakla ve ne de bu araştırmaların amacını anlamakla ilgileniyordu.

Son 20 yılda çok önemli ilerlemeler kaydedildi. Fakat bunlar hala yeterli değil. Çoğu durumda günümüzün çalışmaları sadece yüzeyi kazıyıp gelecekteki akademisyenlerin inşa edebileceği eserler için zemin oluşturabiliyor. Çalışma konuları hala düşünülenlerin çok uzağında. Sadece birkaç öncü alanda dikkat çekici çalışmalar yapılabiliyor: toplumun oluşumu ve toplumsal değişim, siyaset dinamikleri, geçmiş ve bugün, yeni elitlerin doğuşu ve orta sınıfın büyümesi.

Buna rağmen, kazanılan başarılar ve genç akademisyenlerin kalitesi düşünüldüğünde önümüzdeki 20 yıl büyük ümitler vadediyor. Hala var olan veya var olmuş şeyleri, çok geç olmadan ve geriye bir kayıt kalmadan önce yazıya geçirmek için telaş içindeyim. 20 yıl sonraki sahneyi incelemek ve –şansım olursa- çok daha iyimser bir tespit yapabilmek için ise heyecanla bekliyorum.

 

[1] “The Arabian Peninsula in Modern Times: A Historiographical Survey,” American Historical Review, Vol. 96, No. 5 (Aralık 1991), s. 1435-1449. Alıntı sayfa 1.449’dan yapılmıştır.

[2] Paul Dresch, “Imams and Tribes: The Writing and Acting of History in Upper Yemen,” Phillip S. Khoury ve Joseph Kostiner, eds., Tribes and State Formation in the Middle East (Berkeley: University of California Press, 1990), s. 252-287; Assem Dessouki, “Social and Political Dimensions of the Historiography of the Arab Gulf,” Eric Davis ve Nicolas Gavrielides, eds., Statecraft in the Middle East: Oil, Historical Memory, and Popular Culture (Miami: Florida International University Press, 1991), s. 92-115; Madawi al-Rasheed, “Political Legitimacy and the Production of History: The Case of Saudi Arabia,” in Lenore G. Martin, ed., New Frontiers in Middle East Security (New York: St. Martin’s Press, 1998), s. 25-46; age., “The Capture of Riyadh Revisited: Shaping Historical Imagination in Saudi Arabia,” in Robert Vitalis and Madawi al-Rasheed, eds., Counter- Narratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. 183-200; Alexander Knysh, “The Sada in History: A Critical Essay on Hadrami Historiography,” Journal of the Royal Asiatic Society, Series 3, Vol. 9, No. 2 (1999), s. 215-222.

[3] Bu çerçevede şunu ifade etmek isterim: Umman’da Sultan Askeri Güçleri nin(SAF) resmi tarihinin araştırılması ve yazılması konulu çalışmamın, – bir başkasının kullanımına izin verilmesi yıllar alacak olsa da – Savunma Bakanlığında dikkatli bir şekilde korunmuş SAF Arşivleri oluşturmamla sonuçlamasından gayet memnunum.

[4] Derek Hopwood, ed., The Arabian Peninsula: Society and Politics (London: George Allen and Unwin, 1972).

[5] Kısa da olsa bu alandaki çalışmalardan biri Frauke Heard-Bey’in Royal Society for Asian Affairs’in yüzüncü yıldönümü için hazırladığı çalışmadır: The Gulf in the 20th Century.” Asian Affairs (London), Vol. 33, Part 1 (Şubat 2002), s. 3-17. Bunun dışında Hala Fattah’ın Irak ve Körfez’deki ticareti ele aldığı çalışma da zikredilmelidir: The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia, and the Gulf, 1745-1900 (Ithaca, NY: State University of New York Press, 1997)Sheila Carapico bölge çalışmaları için geniş bir kapsamlı bir çalışmayı kaleme almıştır: An Invitation to Arabian Peninsula Studies,” Robert Vitalis ved Madawi al-Rasheed, eds., Counter-Narratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. 11-34. Elbette, özellkle fgarklı otoriteler tarafından yazılmış bölümleriyle bömlgeyi kapsayan daha bir dizi araştırma ve giriş nitelikli çalışma da vardır. Bu ikincil tabiatları sonucu bu çalışmalara burada yer verilmemiştir.

[6] Alexei Vassiliev, The History of Saudi Arabia (London: Saqi Books, 2000; kitap orijinal olarak 1998’de şu isimde yayımlanmıştır: The History of Saudi Arabia, 1745-1994); Madawi Al Rasheed, A History of Saudi Arabia (Cambridge: Cambridge University Press, 2002); Abdulaziz H. Al Fahad, “The Imamah vs. the Iqal: Hadari-Bedouin Conflict and the Formation of the Saudi State,” in Robert Vitalis and Madawi al-Rasheed, eds., Counternarratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. xxx-xxx; ve Pascal Ménoret, L’Énigme saoudienne: Les Saoudiens et le monde, 1744-2003 (Paris: Éditions de la Découverte, 2003; tr. ve şu isimde yayımlanmıştır: The Saudi Enigma: A History (London: Zed Books, 2005).

[7] Joseph Kostiner, The Making of Saudi Arabia, 1916-1936: From Chieftaincy to Monarchical State (New York: Oxford University Press, 1993); ve yine Joseph Kostiner “Transforming Dualities: Tribe and State Formation in Saudi Arabia,” Phillip S. Khoury ved Joseph Kostiner, eds., Tribes and State Formation in the Middle East (Berkeley: University of California Press, 1990), s. 226-251.

[8] Mordechai Abir, Saudi Arabia: Government, Society and the Gulf Crises (London: Routledge, 1993); Michel G. Nehme, “Saudi Arabia 1950-80: Between Nationalism and Religion,” Middle Eastern Studies, Vol. 30, No. 4 (Ekim 1994), s. 931-943; age., “Political Development in Saudi Arabia: Empty Reforms from Above,” International Sociology, Vol. 10, No. 2 (Haziran 1995), s. 155-171; Tim Niblock, Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival (London: Routledge, 2006).

[9] Joseph A. Kechichian, Succession in Saudi Arabia (New York: Palgrave, April 2001).

[10] Abdullah M.F. Al-Wuhaibi,“Oman Under Sultans Taimur and Sa`id, 1913-1970,” Doktora Tezi, University of Cambridge, 1995; Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920 (London: I.B. Tauris, 2004); age.,“L’Oman et l’Occident: la formation de l’État omanais depuis 1920,” Marc Lavergne ve Brigitte Dumortier, eds., L’Oman contemporain: État, territoire, identité (Paris: Éditions Karthala, 2002), s. 55-73; ve Uzi Rabi, The Emergence of States in a Tribal Society: Oman under Said bin Taymur, 1932-1970 (Eastbourne, East Sussex, UK: Sussex Academic Press, 2006). Rabi aynı zamanda şu çalışmasında son İmamın döneminde Umman hükümetinin “alternatif” ve daha eski biçimi değerlendirmektedir: “The Ibadhi Imamate of Muhammad bin ‘Abdallah al-Khalili (1920-54): The Last Chapter of a Lost and Forgotten Legacy,” Middle Eastern Studies, Vol. 44, No. 2 (Mart 2008), s. 169-188.

[11] Calvin H. Allen and W. Lynn Rigsbee, II, Oman Under Qaboos: From Coup to Constitution,1970-1996 (London: Frank Cass, 2000); J.E. Peterson, The Emergence of Post-Traditional Oman (Durham, UK: University of Durham, Institute of Middle Eastern and Islamic Studies, 2004); ve age., “Oman: Three and a Half Decades of Change and Development,” Middle East Policy, Vol. 6, No. 2 (Yaz 2004), s. 125-137. Bir başka çalışma da şu çalışmadır: Miriam Joyce, The Sultanate of Oman: A Twentieth Century History (Westport, CT: Praeger, 1995).

[12] Hendrik Van Der Meulen, “The Role of Tribal and Kinship Ties in the Politics of the United Arab Emirates” (Doktora Tezi, Tufts University, Fletcher School of Law and Diplomacy, 1997); and Andrea B. Rugh, The Political Culture of Leadership in the United Arab Emirates (New York: PalgraveMacMillan, 2007).

[13] Salih, Kamal Osman. “Kuwait: Political Consequences of Modernization, 1750-1986,” Middle Eastern Studies, Vol. 27, No. 1 (1991), s. 46-66; age., “The 1938 Kuwait Legislative Council,” Middle Eastern Studies, Vol. 28, No. 1 (1992), s. 66-100; Ben J. Slot, The Origins of Kuwait (Leiden: E.J. Brill, 1991); age., “Kuwait: The Growth of a Historic Identity,” Slot, ed., Kuwait: The Growth of a Historic Identity (London: Arabian Publishing, 2003), s. 5-29; Jacqueline S. Ismael, Kuwait: Dependency and Class in a Rentier State (Gainesville: University Press of Florida, 1993); Mary Ann Tétreault, Stories of Democracy: Politics and Society in Contemporary Kuwait (New York: Columbia University Press, 2000).

[14] Habibur Rahman, The Emergence of Qatar: The Turbulent Years, 1627-1916 (London: Kegan Paul, 2005).

[15] Rosemarie Said Zahlan, The Making of the Modern Gulf States: Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates and Oman (London: Unwin Hyman, 1989; rev. ed.; Reading: Ithaca Press, 1998).

[16] Sheila Carapico, Civil Society in Yemen: The Political Economy of Activism in Modern Arabia (Cambridge: Cambridge University Press, 1998), ve Paul Dresch, A History of Modern Yemen (Cambridge: Cambridge University Press, 2000). Görece keskin bir şekilde farklı makaleler arasında şunlar yer almaktadır: Robert D. Burrowes, “Prelude to Unification: The Yemen Arab Republic, 1962-1990,” International Journal of Middle East Studies, Vol. 23, No. 4 (Kasım 1991), s. 483-506; Nahida Coussonnet, “Les assises du pouvoir zaydite au XIIIe siècle,” Revue du Monde Musulman et de la Mediterranée, No. 67 (1993), s. 24-37; and Jacque Couland, “Genèse et étapes de l’unité yéménite: trois décennies pour conclure,” Revue du Monde Musulman et de la Mediterranée, No. 67 (1993), s. 79-93. Bunların dışında bu alandaki bir Rus akademisyenin de Güney Yemen Ulusal Kurtuluş Cephesi hakkında şu çalışması bıulunmaktadır: Vitaly V. Naumkin, Red Wolves of Yemen: The Struggle for Independence (Cambridge, UK: Oleander Press, 2004).

[17] Sarah Yizraeli, The Remaking of Saudi Arabia: The Struggle Between King Sa‘ud and Crown Prince Faysal,

1953-1962 (Tel Aviv: Tel Aviv University, Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies, 1997); Joseph A. Kechichian, Succession in Saudi Arabia (New York: Palgrave, 2001).

[18] Salwa Alghanem, The Reign of Mubarak al-Sabah, Sheikh of Kuwait, 1896-1915 (London: I.B. Tauris, 1998); Uwe Pfullmann, Ibn Saud – König zwischen Tradition und Fortschritt (Berlin: Edition Ost, 1999) and age., “Thronfolge in SaudiArabien: Vom Anfang der wahhabitischen Bewegung bis 1953; Der matrilinearer Background im ‘Abd al-‘Aziz Zweig der Al Sa‘ud Dynastie,” Archiv Oriental, Vol. 63, No. 3 (1995), s. 162-179; ve B.J. Slot, Mubarak Al-Sabah: Founder of Modern Kuwait, 1896-1915 (London: Arabian Publishing, 2005). Bu bağlamda şu çalışmalar Sa’id b. Taymur’un Abu Dhabi Şeyhi Şeyh Shakhbut’u doğru yer ve fakat yanlış zamandaki doğru adam örneği olarak verdiği kısa çalışmasına katkıda bulunmaktadırlar: Uzi Rabi, “Oil Politics and Tribal Rulers in Eastern Arabia: The Reign of Shakhbut (1928-1966),” British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 33, No. 1 (Mayıs 2006), s. 37-50

[19] Gabriele vom Bruck, Islam, Memory, and Morality in Yemen: Ruling Families in Transition (New York: Palgrave Macmillan, 2005).

[20] Said bin Muhammed bin Said al-Hashimy, “Imam Salim b. Rashid and the Imamate Revival in Oman 1331/1913 – 1338/1920” (Doktora Tezi, University of Leeds, 1994); Hussein Ghubash, Oman: une démocratie islamique millénaire, la tradition de l’Imâma, l’histoire politique moderne (1500-1970) (Paris: Maisonneuve et Larose, 1998; translated into Arabic as ‘Uman: al-dimuqratiyah al-islamiyah, taqalid al-imamah fi al-tarikh alsiyasi al-hadith (1500-1970) [Beirut: Dar al-Jadid, 1997]; ve şu şekilde İngilizceye çevrilmiştir: Oman: The Islamic Democratic Tradition [London: Routledge, 2006]); Aqil Kazim, The United Arab Emirates, A.D. 600 the Present: A Socio-Discursive Formation in the Arabian Gulf (Dubai: Gulf Book Centre, 2000); Abdulmalik Abdullah al- Hinai, “State Formation in Oman, 1861-1970” (Doktora Tezi, London School of Economics, 2000) and age., “Aspects des antagonismes sociaux en Oman: marchands contre paysans (1861-1960),” in Marc Lavergne and Brigitte Dumortier, eds., L’Oman contemporain: État, territoire, identité (Paris: Éditions Karthala, 2002), s. 43-54.

[21] Madawi Al Rasheed, Politics in an Arabian Oasis: The Rashidi Tribal Dynasty (London: I.B. Tauris, 1991); age., “Durable and NonDurable Dynasties: The Rashidis and Sa‘udis in Central Arabia,” British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 19, No. 2 (1992), s. 144-158 (şu isimde yeniden basılmıştır: “Dynasties durable et non durables: le Al Rachîd et les Sa`ûd en Arabie centrale,” Maghreb-Machrek, No. 147 (1995), s. 13-25); age., “The Rashidi Dynasty: Political Centralization Among the Shammar of North Arabia,” R.L. Bidwell, G. Rex Smith ve J.R. Smart, eds., New Arabian Studies, Vol. 2 (Exeter: University of Exeter Press, 1994), s. 140-152; age., “Tribal Confederations and Emirates in Central Arabia,” Faleh Abdul-Jabar ve Hosham Dawod, eds., Tribes and Power: Nationalism and Ethnicity in the Middle East (London: Saqi, 2003), s. 214-233; Michael Baran, “The Rashidi Amirate of Hayl: The Rise, Development and Decline of a Pre-modern Arabian Principality, 1835-1921” (Doktora Tezi, University of Michigan, 1992); and Uwaidah M. al-Juhany, Najd Before the Salafi Reform Movement: Social, Political, and Religious Conditions During the Three Centuries Preceding the Rise of the Saudi State (Reading, UK: Ithaca Press, in association with the King Abdul Aziz Foundation for Research and Archives, 2002).

[22] William Facey, Riyadh: The Old City From Its Origins Until the 1950s (London: Immel, 1992). Facey aynı zamanda Gillian Grant ile birlikte şu yayının yazarıdır: Kuwait by the First Photographers (London: I.B. Tauris, 1998).

[23] Suleiman Mousa, “Sharif Husayn and Developments Leading to the Arab Revolt,” R.B. Serjeant, R.L. Bidwell ve G. Rex Smith, eds., New Arabian Studies, Vol. 1 (Exeter: University of Exeter Press, 1993), s. 36-53; Joseph Kostiner, “Prologue of Hashemite Downfall and Saudi Ascendancy: A New Look at the Khurma Dispute, 1917-1919,” Asher Susser ve Aryeh Shmuelevitz, eds., The Hashemites in the Modern Arab World: A Festschrift in Honour of the Late Professor Uriel Dann (London: Frank Cass, 1994), s. 47-64; Anne K. Bang, The Idrisi State in `Asir, 1906-1934: Politics, Religion, and Personal Prestige (Bergen, Norway: Bergen Studies on the Middle East and Africa, 1996); Joshua Teitelbaum, The Rise and Fall of the Hashemite Kingdom of Arabia (London: C. Hurst, for the Tel Aviv University Moshe Dayan Center, 2001); age., “‘Taking Back’ the Caliphate: Sharif Husayn ibn `Ali, Mustafa Kemal, and the Ottoman Caliphate,” Die Welt des Islams, Vol. 40, No. 3 (2000), s. 412-424; age., “Pilgrimage Politics: The Hajj and Saudi-Hashemite Rivalry, 1916-1925,” Asher Susser ve Aryeh Shmuelevitz, eds., The Hashemites in the Modern Arab World: A Festschrift in Honour of the Late Professor Uriel Dann (London: Frank Cass, 1994), s. 65-84; ibid., “Sharif Husayn ibn `Ali and the Hashemite Vision of the Post-Ottoman Order: From Chieftaincy to Suzerainty,” Middle Eastern Studies, Vol. 34, No. 1 (Ocak 1998), s. 103-122; Mai Yamani, Cradle of Islam: The Hijaz and the Quest for an Arabian Identity (London: I.B. Tauris, 2004); ve William Ochsenwald, “Islam and Loyalty in the Saudi Hijaz, 1926-1939,” Die Welt des Islams, Vol. 47, No. 1 (2007), s. 732.

[24] Paolo M. Costa, “Historical Interpretation of the Territory of Muscat,” in Paolo M. Costa and Maurizio Tosi, eds., Oman Studies: Papers on the Archaeology and History of Oman (Rome: Istituto Italiano per il Medio ed Estremo Oriente, 1989; Serie Orientale Roma, Vol. 63), s. 97-117; J.E. Peterson, Historical Muscat: An Illustrated Guide and Gazetteer (Leiden: Brill, 2007).

[25] E.J. Keall, “Drastic Changes in 16th Century Zabid,” Proceedings of the Seminar for Arabian Studies, Vol. 21 (1991), s. 79-96; H. Matsumoto, “The History of ‘Uzlah and Mikhlaf in North Yemen,” Proceedings of the Seminar for Arabian Studies, Vol. 24 (1994), s. 175-182; Linda Sue Boxberger, “Conflicts of Interests, Contests of Ideals: Change in the Qu’ayti and the Kathiri Sultanates of Hadramawt (Yemen), 1880s-1930s” (Doktora Tezi, University of Texas at Austin, 1998); Mohammed Redha Bhacker ve Bernadette Bhacker, “Qalhat in Arabian History: Context and Chronicles,” Journal of Oman Studies, Vol. 13 (2004), s. 11-56; Paul Dresch, The Rules of Barat: Tribal Documents from Yemen (Sanaa: Centre Français d’Archéologie et de Sciences Sociales and Deutches ArchäologischesInstitut, 2006); ve Shelagh Weir, A Tribal Order: Politics and Law in the Mountains of Yemen (Austin: University of Texas Press, 2007); Christopher Davidson, Dubai: The Vulnerability of Success (London: Hurst; New York: Columbia University Press, 2008).

[26] Bu konudaki son dönem çalışmalardan biri de şudur: Sa‘id A. Al-Harthi, King Abdul Aziz: An International Perspective (Riyadh: Al-Qimam Multimedia, 2004).

[27] Esther Peskes, Muhammad b. ‘Abdalwahhab (1703-92) Widerstreit: Untersuchungen zur Reckonstruktion der Fruhgeschichte der (Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 1993); Ghazi A. Algosaibi, Yes, (Saudi) Minister! A Life in Administration (London: London Centre of Arab Studies, 1999); George S. Rentz, The Birth of the Islamic Reform Movement in Saudi Arabia: Muhammad b. ‘Abd alWahhab (1703/41792) ve Beginnings of Unitarian Empire in Arabia (William Facey tarafından düzenlenmiş ve bir giriş yazısı yazılmıştır; London: Arabian Publishing, 2004); Joseph A. Kéchichian, Faysal: Saudi Arabia’s King for All Seasons (Gainesville: University Press of Florida, 2008); David B. Ottaway, The King’s Messenger: Prince Bandar bin Sultan and America’s Tangled Relationship with Saudi Arabia (New York: Walker, 2008).

[28] Mamoun Fandy, Saudi Arabia and the Politics of Dissent (New York: St. Martin’s Press; Basingstoke, UK: Macmillan, 1999); Steve Coll, The Bin Ladens: An Arabian Family in the American Century (New York: Penguin, 2008).

[29] Andrew Wheatcroft, The Life and Times of Shaikh Salman bin Hamad Al-Khalifa: Ruler of Bahrain 1942-1961

(London: Kegan Paul, 1994); Robert L. Jarman, Sabah al-Salim al-Sabah, Amir of Kuwait, 1965-1977: A Political Biography (London: London Centre of Arab Studies, 2002).

[30] Easa Saleh al-Gurg, The Wells of Memory: An Autobiography (London: John Murray, 1998); Khalid M. Kanoo, The House of Kanoo: A Century of an Arabian Business (London: I.B. Tauris, 1998); James Onley, “Transnational Merchants in the Nineteenth Century Gulf: The Case of the Safar Family,” in Madawi Al-Rasheed, ed., Transnational Connections and the Arab Gulf (London: RoutledgeCurzon, 2005), s. 59-89; and age., “Transnational Merchant Families in the Nineteenth and Twentieth Century Gulf,” Alanoud Alsharekh, ed., The Gulf Family: Kinship Policies and Modernity (London: Saqi, 2007), s. 37-56.

[31] A.K. al-Ilbi, “L’apport de Abd Allah Badhiub (1931-1976) à l’analyse de la formation socio-economique du Yemen,” Cahiers du GREMAMO, Vol. 10 (1991), s. 171-178; Robert D. Burrowes, “The Famous Forty and Their Companions: North Yemen’s First-Generation Modernists and Educational Emigrants,” Middle East Journal, Vol. 59, No. 1 (Kış 2005), s. 81-97; Mohsin A. Alaini, 50 Years in Shifting Sands: Personal Experience in the Building of a Modern State in Yemen (Çeviri: Hassan al-Haifi; Beirut: Dar An-Nahar, 2004).

[32] Neyse ki bu araştırma gezi yazılarının sona ermesi bu seyyahlar hakkında yazı yazılmasını da sona erdirmemiştir: Michael, Wolfe, ed., One Thousand Roads to Mecca: Ten Centuries of Travelers Writing About the Muslim Pilgrimage (New York: Grove, 1997); Terence Clark, “The British in Oman Since 1645,” in Paul and Janet Starkey, Unfolding the Orient: Travellers in Egypt and the Near East (Reading: Ithaca Press, 2002); Hilal Al-Hajri, “British Travellers in Oman from 1627 to 1970,” Andrzej Kapiszewski, Abdulrahman alSalimi ve Andrzej Pikulski, eds., Modern Oman: Studies on Politics, Economy, Environment, and Culture of the Sultanate (Krakow: Ksiegarnia Akademicka, 2006), s. 63-88.

[33] Michael Crouch, An Element of Luck: To South Arabia and Beyond (London: Radcliffe Press, 1993); Julian Walker, Tyro on the Trucial Coast (Durham, UK: Memoir Club, 1999); Nigel Groom, Sheba Revealed: A Posting to Bayhan in the Yemen (London: London Centre of Arab Studies, 2002).

[34] Ivor Lucas, A Road to Damascus: Mainly Diplomatic Memoirs from the Middle East (London: Radcliffe Press, 1997); Bernard Burrows, Diplomats in a Changing World (Durham, UK: The Memoir Club, 2001); Glencairn Balfour Paul, Bagpipes in Babylon: A Lifetime in the Arab World and Beyond (London: I.B. Tauris, 2006).

[35] Paul Rich, The Invasions of the Gulf: Radicalism, Ritualism and the Shaikhs (Cambridge, UK: Allborough Press, 1991; görünüşte şu yayından türetilmiştir: “The Rule of Ritual in the Arabian Gulf, 1858-1947: The Influence of English Public Schools” [Doktora Tezi, University of Western Australia, Perth, 1989]); Rosemary, O’Brien, ed., The Arabian Diaries, 1913-1914, Gertrude Bell (Syracuse, NY: Syracuse University Press, 2000); Georgina Howell, Daughter of the Desert: The Remarkable Life of Gertrude Bell (London: Macmillan, 2006; ABD’de şu isimde yayımlanmıştır: Gertrude Bell [New York: Farrar, Straus and Giroux, 2007]); Liora Lukitz, A Quest in the Middle East: Gertrude Bell and the Making of Modern Iraq (London: I.B. Tauris, 2006). Bu konu hakkındaki bir başka çalışma da şudur: Maria Holt, “Memories of Arabia and Empire: An Oral History of the British in Aden,” Contemporary British History, Vol. 18, No. 4 (Kış 2004), s. 93-112.

[36] Xan Fielding, One Man in His Time: The Life of Lieutenant-Colonel N.L.D. (‘Billy’) McLean, DSO (London: Macmillan, 1990); Johnny Cooper ve Anthony Kemp, One of the Originals: The Story of a Founder Member of the SAS (London: Pan, 1991); A.J. Deane-Drummond, The Arrows of Fortune (London: Leo Cooper, 1992); Corran Purdon, List the Bugle: Reminiscences of an Irish Soldier (Antrim, UK: Greystone Books, 1993); Peter de la Billière, Looking for Trouble: An Autobiography – from the SAS to the Gulf (London: HarperCollins, 1994); Peter Thwaites, Simon Sloane tarafından tamamlanmıştır, Muscat Command (London: Leo Cooper, 1995); John Graham, Ponder Anew: Reflections on the Twentieth Century (Staplehurst, UK: Spellmount tarafından özel olarak yayımlanmıştır, 1999); Ian Gardiner, In the Service of the Sultan: A First Hand Account of the Dhofar Insurgency (Barnsley, South Yorkshire: Pen & Sword Books, 2006).

[37] HRH Khaled Bin Sultan, Desert Warrior (London: HarperCollins, 1994).

[38] Claudie Fayein, “Le Yémen imamite dans les années cinquante,” Cahiers du GREMAMO, Vol. 10 (1991), s. 167-170; Sultan b. Muhammad al-Qasimi, The White Shaikh (Sharjah, özel olarak basılmıştır, Kasım1996; aynı zamanda Arapça basılmıştır. ); Thomas Barger, Out in the Blue: Letters from Arabia, 1937-1940 (N.p., 2000); Fahd al- Semmari and Jill A. Roberg, eds., Michael Crocker, comp., Forever Friends: Americans Share Their Fondest Memories of Work Life in the Kingdom of Saudi Arabia, 1938-1998 (2. basım.; Riyadh: King Abdulaziz Foundation for Research and Archives, 2000); Aileen Keating, Mirage: Power, Politics, and the Hidden History of Arabian Oil (Amherst, NY: Prometheus Books, 2005).

[39] John Wilkinson, Arabia’s Frontiers: The Story of Britain’s Blue and Violet Lines (London: I.B. Tauris; New York: St. Martin’s Press, 1991); Ibrahim Ibrahim, “Sovereign States and Borders in the Gulf Region: A Historical Perspective,” Ibrahim Ibrahim, ed., The Gulf Crisis: Background and Consequences (Washington: Georgetown University Center for Contemporary Arab Studies, 1992), s. 3-17; Richard Schofield, ed., Territorial Foundations of the Gulf States (London: University College of London Press, 1994); age., “Down to the Usual Suspects: Border and Territorial Disputes in the Arabian Peninsula and Persian Gulf at the Millennium,” Joseph A. Kechichian, ed., Iran, Iraq, and the Arab Gulf States (New York: Palgrave, 2001), s. 213-236; Husain M. Albaharna, British Extraterritorial Jurisdiction in the Gulf, 1913-1971 (Slough, UK: Archive Editions, 1998).

[40] Yitzhak Gil-Har, “Delimitation Boundaries: TransJordan and Saudi Arabia,” Middle Eastern Studies, Vol. 28, No. 2 (1992), s. 374-384; Renaud Detalle, ed., Tensions in Arabia: The Saudi-Yemeni Faultline (Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft, 2000); Anthony B. Toth, “The Transformation of a Pastoral Economy: Bedouin and States in Northern Arabia, 1850-1950” (D.Phil. Tez, Oxford University, 2002); age., “Conflict and a Pastoral Economy: The Costs of Akhwan Attacks on Tribes in Iraq, 1922-29” Critique, Vol. 11, No. 2 (Eylül 2002), s. 201-227; age., “Tribes and Tribulations: Bedouin Losses in the Saudi and Iraqi Struggles Over Kuwait’s Frontiers, 1921-1943,” British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 32, No. 2 (Kasım 2005), s. 145-168; Askar H. Al Enazy, The Long Road from Taif to Jeddah: Resolution of a Saudi-Yemeni Boundary Dispute (Abu Dhabi: Emirates Center for Strategic Studies and Research, 2005); John M. Willis, “Unmaking North and South: Spatial Histories of Modern Yemen” (Doktora Tezi, New York University, 2007); age., “Leaving Only QuestionMarks: Geographies of Rule in Modern Yemen,” Robert Vitalis ve Madawi al-Rasheed, eds., CounterNarratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. 119-150; Eran Segal, “The Uqair Conference (1922) Revisited: Britain and the Question of Boundaries in the Arabian Peninsula,” Zoch Levey ve Elie Podeh, eds., Britain and the Middle East: From Imperial Power to Junior Partner (Brighton: Sussex Academic Press, 2008), s. 231-247. Sınır sorunlarıyla ilgilenmese de hukuki meselelerle ilgili bir başka çalışma da şudur: Bernard Haykel, “Al-Shawkani and the Jurisprudential Unity of Yemen,” Revue du Monde Musulman et de la Mediterranée, No. 67 (1993), s. 53-65.

[41] Maurice Mendelson and Susan C. Hulton, “La revendication par l’Irak de la souveraineté,” Annuaire Français de Droit International, Vol. 36 (1990), s. 195-227); Richard Schofield, Kuwait and Iraq: Historical Claims and Territorial Disputes (London: Royal Institute of International Affairs, Nisan 1991; 2. basım., 1993); age., “Britain and Kuwait’s Borders, 1902-23,” Ben J. Slot, ed., Kuwait: The Growth of a Historic Identity (London: Arabian Publishing, 2003), s. 58-94; David Finnie, Shifting Lines in the Sand: Kuwait’s Elusive Frontier with Iraq (London: I.B. Tauris, 1992); Tore Tingvold Petersen, “Anglo-American Rivalry in the Middle East: The Struggle for the Buraimi Oasis, 1952-1957,” International History Review, Vol. 14, No. 1 (Şubat 1992), s. 71-91; Habibur Rahman, Making of the Gulf War: Origins of Kuwait’s Long-standing Territorial Dispute with Iraq (Reading: Ithaca Press, 1996); Jawad Salim al-Arayed, A Line in the Sea: The Qatar v. Bahrain Dispute in the World Court (Berkeley, CA: North Atlantic Books, 2003).

[42] Pirouz Mojtahed-Zadeh, The Islands of Tunb and Abu Musa: An Iranian Argument in Search of Peace and Cooperation in the Persian Gulf (London: University of London, School of Oriental and African Studies, Centre of Near and Middle Eastern Studies, Occasional Paper No. 15, 1995); Hooshang Amirahmadi, ed., Small Islands, Big Politics: The Tonbs and Abu Musa in Iranian Foreign Policy (New York: St. Martin’s Press, 1996); Farhang Mehr, A Colonial Legacy: The Dispute Over the Islands of Abu Musa and the Greater and Lesser Tumbs (Lanham, MD: University Press of America, 1997); Mohamed Abdullah Al Roken, “Historical and Legal Dimensions of the United Arab Emirates-Iran Dispute Over Three Islands,” in Edmund Ghareeb and Ibrahim Al Abed, eds., Perspectives on the United Arab Emirates (London: Trident Press, 1997), s. 139-159; Jalil Roshandel, “On the Persian Gulf Islands: An Iranian Perspective,” in in Lawrence G. Potter, and Gary G. Sick, eds., Security in the Persian Gulf: Origins, Obstacles and the Search for Consensus (New York: Palgrave, 2001), s. 135-153; Hassan al-Alkim, “The Islands Question: An Arabian Perspective,” age., s. 155-170, Richard Schofield, “Anything But Black and White: A Commentary on the Lower Gulf Islands Dispute,” age., s. 171-187; Richard A. Mobley, “The Tunbs and Abu Musa Islands: Britain’s Perspective,” Middle East Journal, Vol. 57, No. 4 (Ağustos 2003), s. 627-645; and Thomas R. Mattair, The Three Occupied UAE Islands: The Tunbs and Abu Musa (Abu Dhabi: Emirates Center for Strategic Studies and Research, 2005).

[43] J.E. Peterson, Defense and Regional Security in the Arabian Peninsula and Gulf States, 1973-2004: An Annotated Bibliography (Dubai: Gulf Research Center, 2006). Yazarın çalışmasını şu konudaki tarihi gözden geçirmemi zikretmek için kullanacağım: “The Historical Pattern of Gulf Security.” In Lawrence G. Potter, and Gary G. Sick, eds., Security in the Persian Gulf: Origins, Obstacles and the Search for Consensus (New York: Palgrave, 2001), s. 7-31.

[44] Jerzy Zdanowski, “Military Organization of the Wahhabi Amirates (1750-1932),” R.L. Bidwell, G. Rex Smith ve J.R. Smart, eds., New Arabian Studies, Vol. 2 (Exeter: University of Exeter Press, 1994), s. 130-139; Peter Clayton, Two Alpha Lima: The First Ten Years of the Trucial Oman Levies and Trucial Oman Scouts (1950 to 1960) (London: Janus Publishing, 1994); Michael Mann, The Trucial Oman Scouts: The Story of a Bedouin Force (Wilby, Norwich, UK: Michael Russell, 1994); Cliff Lord and David Birtles, The Armed Forces of Aden 1839-1967 (Solihull, West Midlands, UK: Helion, 2000); Frank Edwards, The Gaysh: A History of the Aden Protectorate Levies 1927-61 and the Federal Regular Army of South Arabia 1963-67 (Solihull, UK: Helion, 2004); Jonathan Walker, Aden Insurgency: The Savage War in South Arabia 1962-1967 (Staplehurst, UK: Spellmount, 2005); Tom Walcot, “The Trucial Oman Scouts 1955 to 1971: An Overview,” Asian Affairs (London), Vol. 37, No. 1 (Mart 2006), s. 1730; J.E. Peterson, Oman’s Insurgencies (London: Saqi, 2007).

[45] Anthony Cave Brown, Oil, God and Gold: The Story of ARAMCO and the Saudi Kings (Boston: Houghton Mifflin, 1999); Robert Vitalis, America’s Kingdom: Mythmaking on the Saudi Oil Frontier (Stanford: Stanford University Press, 2006); age., “Aramco World: Business and Culture on the Arabian Oil Frontier,” in Karen Merrill, ed., The Modern Worlds of Business and Industry: Cultures, Technology, Labor (Turnhout, Belgium: Brepols, 1999), s. 3-25; age., “Aramco World: Business and Culture on the Arabian Oil Frontier,” in Robert Vitalis and Madawi al-Rasheed, eds., Counter-Narratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. 151-182.

[46] Ali Saleh al-Hagari “A Comparative Study of the Economies of the Yemen Arab Republic and the People’s Democratic Republic of Yemen (1970-1988)” (Doktora Tezi, University of Nebraska-Lincoln, 1992); Rayed Khalid Krimly, “The Political Economy of Rentier States: A Case Study of Saudi Arabia in the Oil Era, 1950-1990” (Doktora Tezi, George Washington University, 1993); Steffen Hertog, “Segmented Clientalism: The Politics of Economic Reforms in Saudi Arabia,” Doktora Tezi, St. Antony’s College, Oxford, 2006); age.,“Shaping the Saudi State: Human Agency’s Shifting Role in Rentier-State Formation,” International Journal of Middle East Studies, Vol. 39, No. 4 (Kasım 2007), s. 539-563.

[47] Hassan Saleh Shihab, “Aden in Pre-Turkish Times (1232-1538): The Arabian Entrepot of the Western Asian Seas,” Frank, Broeze, ed., Gateways of Asia: Port Cities of Asia in the 13th-20th Centuries (London: Kegan Paul International, 1997), s. 17-32; Mohamed Mohamed El Amrousi, “Beyond Muslim Space: Jeddah, Muscat, Aden and Port Said” (Doktora Tezi, University of California, Los Angeles, 2001); André Raymond, “A Divided Sea: The airo Coffee Trade in the Red Sea Area During the Seventeenth and Eighteenth Centuries,” in Leila Fawaz and C.A. Bayly, eds., Robert Ilbert’in katkılarıyla, European Modernity and Cultural Difference From the Mediterranean Sea to the Indian Ocean, 1890s-1920s (New York: Columbia University Press, 2001); Colette Dubois, “The Red Sea Ports During the Revolution in Transportation,” Fawaz ve Bayly, eds., European Modernity and Cultural Difference; Michel Tuchscherer, “Trade and Port Cities in the Red Sea-Gulf of Aden Region in the Sixteenth and Nineteenth Centuries,” Fawaz ve Bayly, eds., European Modernity and Cultural Difference; C.G. Brower, “Pepper Merchants in the Booming Port of al-Mukha: Dutch Evidence for an Oceanwide Trading Network,” Die Welt Des Islams, Vol. 44, No. 2 (2004), s. 214-280; Guido Steinberg, “Ecology, Knowledge, and Trade in Central Arabia (Najd) During the Nineteenth and Early Twentieth Centuries,” Robert Vitalis ve Madawi al-Rasheed, eds., Counter-Narratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. 77-102; Willem Floor, The Persian Gulf: The Economic and Political History of Five Port Cities, 1500-1730 (Washington DC: Mage Publishers, 2006); Giancarlo Casale, “The Ottoman Administration of the Spice Trade in the Sixteenth-century Red Sea and Persian Gulf,” Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 49, No. 2 (Haziran 2006), s. 170-198; Roxani Eleni Margariti, Aden and the Indian Ocean Trade: 150 Years in the Life of a Medieval Arabian Port (Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press, 2007). İki yerel ticaret çalışması da şunlardır: Paul Dresch, “Guaranty of the Market at Huth,” R.B. Serjeant ve R.L. Bidwell, eds., Arabian Studies (Cambridge: Cambridge University Press, 1990), s. 63-91; ve R.T. Mortel, “Taxation in the Amirate of Mecca During the Medieval Period,” Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 58, No. 1 (1995), s. 1-16.

[48] Khaldoun Hasan al-Naqeeb, Society and State in the Gulf and Arab Peninsula (Arapça’dan L.M. Kenny tarafından çevrilmiştir; London: Routledge; Beirut: Center for Arab Unity Studies, 1990); A. Sayyad, “La formation de la société yéménite à la veille de la revolution,” Cahiers du GREMAMO, Vol. 10 (1991), s. 179-193; Fatma al-Sayegh, “Merchants’ Role in a Changing Society: The Case of Dubai, 1900-90,” Middle Eastern Studies, Vol. 34, No. 1 (1998), s. 87- 102; Gabriele vom Bruck, “Disputing Descent-Based Authority in the Idiom of Religion: The Case of the Republic of Yemen,” Die Welt des Islams, Vol. 38, No. 2 (July 1998), s. 149-191; Paul Dresch, “Colonialistes, communistes et féodaux: rhétoriques de l’ordre au Sud-Yemen,” in Pierre Bonte, Édouard Conte, and Paul Dresch, eds., Émirs et présidents: Figures de la parenté et du politique dans le monde arabe (Paris: CNRS Editions, 2001), s. 219-246; Isa Blumi, “Shifting Loyalties and Failed Empire: A New Look at the Social History of Late Ottoman Yemen, 1872-1918,” Robert Vitalis and Madawi al-Rasheed, eds., Counter-Narratives: History, Contemporary Society, and Politics in Saudi Arabia and Yemen (New York: Palgrave, 2004), s. 103-118; Aharon Gaimani, “The ‘Orphans’ Decree’ in Yemen – Two New Episodes,” Middle Eastern Studies, Vol. 30, No. 4 (Temmuz 2004), s. 171- 184; James Onley and Sulayman Khalaf, “Shaikhly Authority in the Pre-oil Gulf: An Historical-Anthropological Study,” History and Anthropology, Vol. 17, No. 3 (Eylül 2006), s. 189-208; J.E. Peterson, “Rulers, Merchants and Shaikhs in Gulf Politics,” Alanoud Alsharekh, ed., The Gulf Family: Kinship Policies and Modernity (London: Saqi, 2007), s. 21-36.

[49] Paul Dresch, “The Tribes of Hashid wa-Bakil as Historical and Geographical Entities,” Alan Jones, ed., Arabicus Felix: Luminosus Britannicus; Essays in Honour of A.F.L. Beeston on his Eightieth Birthday (Oxford: Ithaca Press, 1991), s. 8-24; Donald P. Cole ve Soraya Altorki, “Was Arabia Tribal? A Reinterpretation of the Pre-Oil Society,” Journal of South Asian and Middle Eastern Studies, Vol. 15, No. 4 (1992), s. 71-87; Donald P. Cole, “Where have the Bedouin Gone?” Anthropological Quarterly, Vol. 76, No. 2 (İlkbahar 2003), s. 235-267; Anh Nga Longva, “Nationalism in Pre-Modern Guise: The Discourse on Hadhar and Badu in Kuwait,” International Journal of Middle East Studies, Vol. 38, No. 2 (Mayıs 2006), s. 171-187.

[50] Ulrike Freitag ve Hanne Schönig, “Wise Men Control Wasteful Women: Documents on ‘Customs and Tradition’ in the Kathiri State Archive, Say’un,” New Arabian Studies, Vol. 5 (2000), s. 67-96; Eleanor Abdella Doumato, Getting God’s Ear: Women, Islam, and Healing in Saudi Arabia and the Gulf (New York: Columbia University Press, 2000); Penelope Tuson, Playing the Game: The Story of Western Women in Arabia, 1892-1939 (London: I.B. Tauris, 2003); Sophia Pandy, “Muslim Women’s Changing Religious Practices in Bahrain: The Impact of Modern Education” (Doktora Tezi, University of California, Santa Barbara, Haziran 2006).

[51] Anie Montigny, “Les Arabes de l’autre rive,” CEMOTI (Cahiers d’études sur la Méditerranée orientale et le monde turcoiranien), No. 22 (Haziran – Aralık 1996), s. 51-81; age., “L’Afrique oubliée des noirs du Qatar,” Journal des Africanistes, Vol. 72, No. 2 (2002), s. 213-225; Nelida Fuccaro, “Mapping the Transnational Community: Persians and the Space of the City in Bahrain, c.1869-1937,” in Madawi Al-Rasheed, ed., Transnational Connections and the Arab Gulf (London: RoutledgeCurzon, 2005), s. 38-58; Marc Valeri, “Nation- Building and Communities in Oman Since 1970: The Swahili-Speaking Omani in Search of Identity,” African Affairs, Vol. 106, No. 424 (Temmuz 2007), s. 479-496; Beatrice Nicolini, “The Baluch Role in the Persian Gulf During the Nineteenth and Twentieth Centuries,” Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, Vol. 27, No. 2 (2007), s. 384-395.

[52] Fatma al-Sayegh, “American Missionaries in the UAE Region in the Twentieth Century,” Middle Eastern Studies, Vol. 32, No. 1 (Ocak 1996), s. 120-139; Lucile Fevrier, Yemen: Evénements vécus: Médecine coopérative française sur fond de révolution (Sint-Martens-Latem, Belgium: Les Editions de la Dyle, 2002); Eleanor Abdella Doumato, “An ‘Extra Legible Illustration’ of the Christian Faith: Medicine, Medical Ethics and Missionaries in the Arabian Gulf,” Islam and Christian-Muslim Relations, Vol. 13, No. 4 (Ekim 2002), s. 377- 390; Paul Armerding, Doctors for the Kingdom: The Work of the American Mission Hospitals in the Kingdom of Saudi Arabia, 1913-1955 (Grand Rapids, MI: Erdmans, 2003); J.H. Proctor, “Scottish Medical Missionaries in South Arabia, 1886-1979,” Middle Eastern Studies, Vol. 42, No. 1 (Ocak 2006), s. 103-121.

[53] Nicolas Gavrielides, “State Formation, Historical Memory and Popular Culture in Iraq and Kuwait,” Eric Davis ve Nicolas Gavrielides, eds., Statecraft in the Middle East: Oil, Historical Memory, and Popular Culture (Miami: Florida International University Press, 1991); Bernard Haykel, “Dissembling Descent, or how the Barber Lost his Turban: Identity and Evidence in Eighteenth-Century Zaydi Yemen,” Islamic Law and Society, Vol. 9, No. 2 (2002), s. 194-230; Nadia Rahman, “Place and Space in the Memory of United Arab Emirates Elders,” Alanoud Alsharekh ve Robert Springborg, eds., Popular Culture and Political Identity in the Arab Gulf States (London: Saqi, 2008), s. 31-39.

[54] John Alexander Smith, “The Islamic Garden in Oman: Sanctuary and Paradise.” Garden History: The Journal of the Garden History Society (Ağustos 1991), s. 187-208; Lealan Anderson Nunn Swanson, “Historical Considerations in Yemeni Vernacular Architecture: Houses from the Sulayid Dynasty (439/1047) to the Modern Period” (Doktora Tezi, Ohio State University, 1997); Nancy Ajung Um, “A Red Sea Society in Yemen: Architecture, Urban Form and Cultural Dynamics in the Eighteenth-century Port City of Al-Mukha” (Doktora Tezi, University of California, Los Angeles, 2001).

[55] Elie Podeh, “Ending an Age-Old Rivalry: The Rapprochement Between the Hashemites and the Saudis, 1956- 1958,” Asher Susser ve Aryeh Shmuelevitz, eds., The Hashemites in the Modern Arab World: A Festschrift in Honour of the Late Professor Uriel Dann (London: Frank Cass, 1994), s. 85-108; Paul Dresch, “A Letter from Imam Yahya Concerning the Idrisi,”G. Rex Smith, J.R. Smart, ve B.R. Pridham, eds., New Arabian Studies, Vol. 3 (Exeter: University of Exeter Press, 1996), s. 58-68; Raghid El Solh, ed. Oman and the South-Eastern Shore of Arabia (London: Ithaca Press, 1997; Arabian American Oil Company yeniden basım, Relations Department, Research Division, Oman and the Southern Shore of the Persian Gulf [Cairo, 1952]); Uzi Rabi, “Kuwait’s Changing Strategic Posture: Historical Patterns,” Journal of South Asian and Middle Eastern Studies, Vol. 27, No. 4 (Yaz 2004), s. 52-65; Christopher J. Hedigan, “Oman, Pakistan and Gwadur 1948-1958,” Andrzej Kapiszewski, Abdulrahman al-Salimi, ve Andrzej Pikulski, eds., Modern Oman: Studies on Politics, Economy, Environment and Culture of the Sultanate (Krakow: Ksiegarnia Akademicka, 2006), s. 88-98.

[56] Joseph A. Kechichian, Oman and the World: The Emergence of an Independent Foreign Policy (Santa Monica, CA: Rand Corporation, 1995); Faisal bin Salman al-Saud, Iran, Saudi Arabia and the Gulf: Power Politics in Transition 1968-1971 (London: I.B. Tauris, 2004); Majid al-Khalili, “Oman’s Foreign Policy: Foundations and Practice” (Doktora dissertation, Florida International University, 2005)

[57] Manfred Kropp, “The Realm of Evil: the Struggle of Ottomans and Zaidis in the 16th-17th Centuries as Reflected in Historiography,”Bengt Knutsson et al., eds., Yemen-Present and Past (Lund, Sweden: Lund University Press, 1994), s. 87-96; S. Özbaran, “The Ottoman Budgets of Yemen in the 16th Century,” H.G.M. ve R. Motika, eds., Türkische Wirtschafts und Sozialgeschichte (Wiesbaden, 1995), s. 231-239; A.R.B. Yaccob, “Anglo-Ottoman Rivalries in South West Arabia Prior to and During the First World War” (Doktora tezi, Universityof London School of Oriental and African Studies, 1996?); Frédérique Soudan, Le Yémen ottoman d’après la chronique d’al-Mawza‘I (Cairo: Institut Français d’archéologie orientale, 1999); Caesar E. Farah, The Sultan’s Yemen: 19th Century Challenges to Ottoman Rule (London: I.B. Tauris, 2002); age., “Anglo-Ottoman Confrontation in the Yemen, 1840-9,”R.B. Serjeant ve R.L. Bidwell, eds., Arabian Studies (Cambridge: Cambridge University Press, 1990), s. 137-169; age., “Smuggling and International Politics in the Red Sea in the Late Ottoman Period,” New Arabian Studies, Vol. 5 (2000), s. 47-66; Vincent Steven Wilhite, “Guerrilla War, Counterinsurgency, and State Formation in Ottoman Yemen” (Doktora dissertation, Ohio State University, 2003); Thomas Kühn, “Shaping Ottoman Rule in Yemen, 1872-1919” (Doktora dissertation, New York University, 2005); age., “An Imperial Borderland as Colony: Knowledge Production and the Elaboration of Difference in Ottoman Yemen, 1872-1918,” MIT Electronic Journal of Middle East Studies, Vol. 3 (Spring 2003), s. 5-17; age, “Shaping and Reshaping Colonial Ottomanism: Contesting Boundaries of Difference and Integration in Ottoman Yemen, 1872-1919,” Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, Vol. 27, No. 2 (2007), s. 315-331.

[58] Syed Tanvir Wasti, “The Defence of Medina, 1916-19,” Middle Eastern Studies, Vol. 27, No. 4 (Ekim 1991),s. 642-653; Suraiya Faroqhi, Pilgrims and Sultans: The Hajj Under the Ottomans (London: I.B. Tauris, 1994).

[59] Frederick F. Anscombe, The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia, and Qatar (New York: Columbia University Press, 1997); age., “An Anational Society: Eastern Arabia in the Ottoman Period,” Madawi Al-Rasheed, ed., Transnational Connections and the Arab Gulf (London: RoutledgeCurzon, 2005), s. 21-38; age., “The Ottoman Empire in Recent International Politics-I: The Case of Kuwait.” International History Review (Eylül 2006); “The Ottoman Role in the Gulf,”Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 261-276; Zekeriya Kurşun, The Ottomans in Qatar: A History of Anglo-Ottoman Conflicts in the Persian Gulf (Istanbul: Isis Yayınları, 2002). Bir başka ilişkilki makalede zikredilmelidir: Mohammed al-Zulfa,“Omani-Ottoman Relations During the Reign of Imam Ahmad b. Sa‘id, 1741-83, in the Light of a Recently Discovered Exchange of Letters Between the Imam and the Ottoman Sultan,” R.B. Serjeant ve R.L. Bidwell, eds., Arabian Studies (Cambridge: Cambridge University Press, 1990; University of Cambridge, Oriental Publications, No. 42), s. 93-103

[60] R.T. Mortel, “Aspects of Mamluk Relations with Jedda During the Fifteenth Century: The Case of Timraz al-Mu’ayyadi,” Journal of Islamic Studies, Vol. 6, No. 1 (1995), s. 1-13; Mohammad Saad Al Muqadam, “Oman’s Relations with Persia, 1737-1868” (Doktora thesis, University of Exeter, 1996); J.F. Standish, Persia and the Gulf: Retrospect and Prospect (Richmond, UK: Curzon Press, 1996; New York: St. Martin’s Press, 1998; şu konulardaki makalelerin yeniden basımlarını da kapsamaktadır: “Britain and the Gulf” ved “Bahrain and the Persian Claim”); Mohammad Bagher Vosoughi, “The Kings of Hormuz: From the Beginning Until the Arrival of the Portuguese,”Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 89-104. Bunların dışında alışılmamış bir konuya sahip gibi görünen şu çalışma da zikredilmelidir: Guy F. Isitt, “Vikings in the Persian Gulf,” Journal of the Royal Asiatic Society, Series 3, Vol. 17,No. 4 (2007), s. 389-406.

[61] Joseph Chelhod, “Les Portugais au Yémen, d’après les sources arabes,” Journal Asiatique (1995), s. 1-18; Dejanirah Silva Couto, “Le Golfe dans la cartographie portugaise de la première moitié du XVIe siècle,” Atlas Historique du Golfe Persique, XVIe-XVIIIe siècles (Turnhout, Belgium: Brepols, 2006); João Teles e Cunha, “The Portuguese Presence in the Persian Gulf,” Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 207-234; Willem Floor, “Dutch Relations with the Persian Gulf,” in Potter, The Persian Gulf n History, s. 235-259. Also relevant is Floor’s The Persian Gulf: The Economic and Political History of Five

Port Cities, 1500-1730 (Washington DC: Mage Publishers, 2006).

[62] C. Veillon, “L’affaire de Cheikh Said (1868-1914): Une tentative d’implantation française au Yémen,” Cahiers du GREMAMO, Vol. 10 (1991), s. 39-51; Roger Joint Daguenet, “Le Meurtre d’Henry Lambert, Agent Consulaire de France à Aden (1855-1865),” Journal of the Royal Asiatic Society, 3rd Series, Vol. 2, Part 2 (July 1992), s. 175-190; Sultan b. Muhammad al-Qasimi, Les Relations entre Oman et la France (1715-1905) (Tr. Abdeljelil ve Mireille Temimi; Paris: L’Harmattan, 1995; aynı zamanda İngilizce olarak şu izimle yayımlanmıştır: Omani-French Relations, 1715-1900 [tr. B.R. Pridham; Exeter?: Forest Row, 1996]); Robert Oddos, “Deux siècles de relations franco-omanaises (17351920),” Revue historique, No. 599 (July-September 1996), s. 83-123.

[63] Fahd Abdullah al-Semmari, “Saudi Arabian-German Political and Economic Relations 1926-1939” (Doktora Tezi, University of California, Riverside, 1989); Mishel Abdullah Al Mosaed, “USSR-Gulf States Relations since the British Withdrawal from East of Suez in 1971” (Doktora dissertation, University of Denver, 1990); R. Rainero, “Les ouvertures commerciales de l’Italie fasciste au Yemen: enjeux et realités (1926-1936),” Cahiers du GREMAMO, Vol. 10 (1991), s. 53-61; Efim Rezvan, Russian Ships in the Gulf, 1899-1903 (Reading: Ithaca Press, 1993); Helmut Mejcher, “Die Wiederaufnahme der diplomatischen Beziehungen zwischen Deutschland und Saudi-Arabien nach dem Zweiten Weltkrieg.” Orient, Vol. 42, No. 3 (September 2001), s. 469-484; Grigori Bondarevsky, “Mubarak’s Kuwait in Russian and German Policy,” Ben J. Slot, ed., Kuwait: The Growth of a Historic Identity (London: Arabian Publishing, 2003), s. 49-57.

[64] Nigel Robert Dalziel, “British Maritime Contacts with the Persian Gulf and Gulf of Oman, 1850 1900” (Doktora Tezi, University of Lancaster, 1989); K. Harry Wieschhoff, “The Salience of Economics in the Formulation of United Kingdom Foreign Policy: The Persian Gulf, 1945-1955” (Doktora thesis, University of Essex, 1990); J.E. Peterson, “Britain and the Gulf: At the Periphery of Empire.”Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 277-293; Uzi Rabi, “Britain’s ‘Special Position’ in the Gulf: Its Origins, Dynamics and Legacy,” Middle Eastern Studies, Vol. 42, No. 3 (May 2006), s. 351-364; age., “British Possessions in the Persian Gulf and Southwest Arabia: The Last Abandoned in the Middle East,” Zoch Levey ve Elie Podeh, eds., Britain and the Middle East: From Imperial Power to Junior Partner (Brighton: Sussex Academic Press, 2008), s. 264-281. Sarah A. Kaiksow aynı zamanda bölgede bulunmuş bir İngiliz askerinin ruh halini konu aldığı alışılmamaış bir vakıa çalışmasını da yayımlamıştır: “Subjectivity and Imperial Masculinity: A British Soldier in Dhofar (1968-1970),” Journal of Middle East Women’s Studies, Vol. 4, No. 2 (Spring 2008), s. 60-80.

[65] Omer Saleh al-Omery, “The Resident in the Gulf: British Power in Transition, 1858-1872” (Doktora Tezi, University of Essex, 1989); Simon C. Smith, “Rulers and Residents: British Relations with the Aden Protectorate, 1937-1959,” Middle Eastern Studies, Vol. 31, No. 3 (1995), s. 509-523; Christian Lekon, “The British and Hadhramaut (Yemen), 1863-1967: A Contribution to Robinson’s Multicausal Theory of Imperialism” (Doktora Tezi, London School of Economics, 2000); Robert J. Blyth, “Britain Versus India in the Persian Gulf: The Struggle for Political Control, 1928-48,” Journal of Imperial and Commonwealth Affairs, Vol. 28, No. 1 (2000), s. 901-11; James Onley, The Arabian Frontier of the British Raj (London: Oxford University Press, 2007; Şu yayınından adapte edilmiştir: “The Infrastructure of Informal Empire: A Study of Britain’s Native Agency in Bahrain, 1816-1900” (DPhil Tezi, St. Antony’s College, University of Oxford, 2001); age., “The Politics of Protection in the Gulf: The Arab Rulers and the British Resident in the Nineteenth Century.” New Arabian Studies, Vol. 6 (2004), s. 30-92; age.“Britain’s Native Agents in Arabia and Persia in the Nineteenth Century,” Comparative Studies of South Asia, Africa, and the Middle East, Vol. 24, No. 1 (2004), s. 131-139; Richard Muir, “Kuwait,” in Hugh Arbuthnott, Terence Clark, ve Richard Muir, British Missions Around the Gulf, 1575-2005: Iran, Iraq, Kuwait, Oman (Folkestone, Kent, UK: Global Oriental, 2008), s. 169-226; Terence Clark, “Oman,” in British Missions Around the Gulf, s. 229-253; John M. Willis, “Making Yemen Indian: Rewriting the Boundaries of Imperial Arabia,” International Journal of Middle East Studies, Vol. 41, No. 1 (February 2009), s. 23-38.

[66] Çevirenin Notu: Abu Dabii (1820 – 1971, Ajman (1820 – 1971), Dubai (1820 – 1971), Şarjah (1820 – 1971), Umm al-Qavain (1820 – 1971), Ra’s ul-Hayme (1822 – 1972), Dibba (1871 – 1951), Hamriyya (1875 – 1922), Fucayra (1902 – 1971), Kalba (1903 – 1952) ve Heera (1915 – 1942)’den oluşan bir grup şeyhliğe verilen isim.

[67] Shafi Aldamer, Saudi Arabia and Britain: Changing Relations, 1939-1953 (Reading, UK: Ithaca Press, 2003); Hussain Ben Al-Seyed Yousuf Hashim al-Mousawi, “A History of Omani-British Relations, with Special Reference to the Period 1888-1920” (Doktora Tezi, University of Glasgow, 1990); G. Lawrence Timpe, “British Foreign Policy Toward the Sultanate of Muscat and Oman, 1954-1959” (Doktora Tezi, University of Exeter, Temmuz 1991); Miriam Joyce, Kuwait, 1945-1996: An Anglo-American Perspective (London: Frank Cass, 1998); age., Ruling Shaikhs and Her Majesty’s Government, 1960-1969 (London: Frank Cass, 2003); age. (Miriam Joyce Haron), “Britain and the Sultan of Muscat and Oman and Dependencies, 1958-59,” Diplomacy and Statecraft, Vol. 4, No. 1 (Mart 1993), s. 90-102; age., “On the Road Towards Unity: The Trucial States from a British Perspective, 1960-66,” Middle Eastern Studies, Vol. 35, No. 2 (Nisan 1999), s. 45-60; Andrew B. Loewenstein, “‘The Veiled Protectorate of Kowait’: Liberalized Imperialism and British Efforts to Influence Kuwaiti Domestic Policy During the Reign of Sheikh Ahmad al-Jaber, 1938-50,” Middle Eastern Studies, Vol. 36, No. 2 (Nisan 2000), s. 103-123; Simon C. Smith, Kuwait, 1950-1965: Britain, the al-Sabah, and Oil (Oxford: Oxford University Press for the British Academy, 1999); age., Britain’s Revival and Fall in the Gulf: Kuwait, Bahrain, Qatar, and the Trucial States, 1950-71 (London: Routledge, 2004); age., “Revolution and Reaction: South Arabia in the Aftermath of the Yemeni Revolution,” Journal of Imperial and Commonwealth History, Vol. 28, No. 3 (2000), s. 193-208; age., “The Making of a Neo-Colony? Anglo-Kuwaiti Relations in the Era of Decolonization,” Middle Eastern Studies, Vol. 37, No.1 (Ocak 2001), s. 159-172; Timothy J. Paris, Britain, the Hashemites and Arab Rule 1920-1925: The Sherifian Solution (London: Frank Cass, 2003); Christopher M. Davidson, “Alternative Imperial Control: Economic Dependency and the Trucial States,” Christopher K. Brown ve Jane Bristol-Rhys, Alternative Imperialism (Newcastle, UK: Cambridge Scholars Press, 2006); age., “Arab Nationalism and British Opposition in Dubai, 1920-66,” Middle Eastern Studies, Vol. 43, No. 6 (November 2007), s. 879-892.

[68] John Darwin, “Britain’s Withdrawal from East of Suez,” Carl Bridge, ed., Munich to Vietnam: Australia’s

Relations with Britain and the United States Since the 1930s (Carlton, Victoria: Melbourne University Press, 1991); P.J.L. Frankl, “Lieutenant Jopp’s Report on a Visit to Hufuf, 1257/1841,”R.B. Serjeant, R.L. Bidwell, ve G. Rex Smith, eds., New Arabian Studies, Vol. 1 (Exeter: University of Exeter Press, 1993), s. 215-227; Suliman Shahvar, “The Formation of the Indo-European Telegraph Line: Britain, the Ottoman Empire and Persia, 1855-1865,” (Doktora Tezi, University of London School of Oriental and African Studies, 1998); Christopher Gandy, “A Mission to Yemen: Ağustos 1962-Ocak 1963,” British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 25, No. 2

(Kasım 1998), s. 247-274.

[69] Clive Jones, Britain and the Yemen Civil War, 1962-1965: Ministers, Mercenaries and Mandarins; Foreign Policy and the Limits of Covert Action (Brighton, UK: Sussex Academic Press, 2004); age.,“‘Among Ministers, Mavericks and Mandarins’: Britain, Covert Action and the Yemen Civil War, 1962-64,” Middle Eastern Studies, Vol. 40, No. 1 (Ocak 2004), s. 99-126; age., “Britain, Covert Action and the Yemen Civil War, 1962-1967,” Zoch Levey ve Elie Podeh, eds., Britain and the Middle East: From Imperial Power to Junior Partner (Brighton: Sussex Academic Press, 2008), s. 248-263; Spencer Mawby, British Policy in Aden and the Protectorates, 1955-67 (London: Routledge, 2005); age., “Britain’s Last Imperial Frontier: The Aden Protectorates, 1952-59,” Journal of Imperial and Commonwealth History, Vol. 29, No. 2 (May 2001), s. 75-100; age., “A Crisis of Empire: The Anglo-Ottoman Dispute Over the Aden Frontier, 1901-1905,” Diplomacy and Statecraft, Vol. 18, No. 1 (Mart 2007), s. 27-52; age., “The Clandestine Defence of Empire: British Special Operations in Yemen, 1951-1964,” Intelligence and National Security, Vol. 17, No. 3 (Ağustos 2002), s. 105-130; Peter Hinchcliffe, John T. Ducker, ve Maria Holt, Without Glory in Arabia: The British Retreat from Aden (Londra: I.B. Tauris, 2006).

[70] Mubarak al-Otabi, “The Qawasim and British Control of the Arabian Gulf” (Doktora Tezi, University of Salford, 1989); Charles E. Davies, The Blood-Red Flag: An Investigation into Qasimi Piracy, 1797-1820 (Exeter, UK: University of Exeter Press, 1997); age., “Britain, Trade and Piracy: The British Expeditions Against Ra’s al- Khaima of 1809-10 and 1819-20”Charles E. Davies, ed., Global Interests in the Arab Gulf (Exeter: University of Exeter Press, 1992), s. 29-66; Joseph Kostiner, “Britain and the Challenge of the Axis Powers in Arabia: The Decline of British-Saudi Cooperation in the 1930s,”Michael J. Cohen ve Martin Kolinsky, eds., Britain and the Middle East in the 1930s: Security Problems, 1935-39 (Houndmills, UK: Macmillan, 1992), s. 128-143; Nigel Ashton, “A Microcosm of Decline: British Loss of Nerve and Military Intervention in Jordan and Kuwait, 1957 ve 1961,” Historical Journal, Vol. 40, No. 4 (1997), s. 1069-1083; Miriam Joyce, “The Bahraini Three on St. Helena, 1956-1961,” Middle East Journal, Vol. 54, No. 4 (Ağustos 2000), s. 613-623; Nikolas Gardner, “The Harold Wilson Government, Airwork Services Limited, and the Saudi Arabian Air Defence Scheme, 1965-73,” Journal of Contemporary History, Vol. 42, No. 2 (Nisan 2007), s. 345-363.

[71] William Roger Lewis, “The British Withdrawal from the Gulf, 1967-71,” Journal of Imperial and Commonwealth History, Vol. 31, No. 1 (2003), s. 83-108; Rod Thornton, “Countering Arab Insurgencies: The British Experience,” Contemporary Security Policy, Vol. 28, No. 1 (Nisan 2007), s. 7-27.

[72] Moiara de Moraes Ruehsen, “The Advent of American Hegemony in the Persian Gulf, 1953-1956” (Doktora Tezi, Johns Hopkins University SAIS, 1992); Fred H. Lawson, Opposition Movements and U.S. Policy Toward the Arab Gulf States (New York: Council on Foreign Relations Press, 1992); Michael A. Palmer, Guardians of the Gulf: A History of America’s Expanding Role in the Persian Gulf, 1833-1992 (New York: Free Press, 1992); Reuven Hollo, “Oil and American Foreign Policy in the Persian Gulf (1947-1991)” (Doktora Tezi, University of Texas at Austin, 1995); William Taylor Fain, III, “Toll-Gates and Barbicans of Empire: The United States, Great Britain, and the Persian Gulf Region, 1950-1968” (Doktora Tezi, University of Virginia, 2002); Gary Sick, “The United States and the Persian Gulf in the Twentieth Century,” Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 295-310. For more on dissidence in the Peninsula, bkz. Joseph A. Kechichian, Extremism and Opposition Movements on the Arabian Peninsula (New Delhi: Observer Research Foundation, 2006).

[73] Tore Tingvold Petersen, “Anglo-American Rivalry in the Middle East”; Simon Davis, “Keeping the Americans in Line? Britain, the United States, and Saudi Arabia, 1939-1945: Inter-Allied Rivalry in the Middle East Revisited,” Diplomacy and Statecraft, Vol. 8, No. 1 (Mart 1997), s. 96-136; Miriam Joyce, Kuwait, 1945-1996: An Anglo-American Perspective (London: Frank Cass, 1998); age., “Preserving the Sheikhdom: London, Washington, Iraq and Kuwait, 1958-61,” Middle Eastern Studies, Vol. 31, No. 2 (Nisan 1995), s. 281-292; W. Taylor Fain, “John F. Kennedy and Harold Macmillan: Managing the ‘Special Relationship’ in the Persian Gulf Region, 1961-63,” Middle Eastern Studies, Vol. 38, No. 4 (Ekim 2002), s. 95-122; age., “‘Unfortunate Arabia’: The United States, Great Britain and Yemen, 1955-63,” Diplomacy and Statecraft, Vol. 12, No. 2 (Haziran 2001), s. 125-152.

[74] Fahad Mohammed al-Nafjan, “The Origins of Saudi-American Relations: From Recognition to Diplomatic Representation (1931-1943)” (Doktora Tezi, University of Kansas, 1989); Abdulmuhsin Rajallah al-Ruwaithy, “American and British Aid to Saudi Arabia, 1928-1945” (Doktora Tezi, University of Texas at Austin, 1990); David W. Lesch, “The Saudi Role in the American-Syrian Crisis of 1957,” Middle East Policy, Vol. 1, No. 3 (1992), s. 33-48; Fawaz A. Gerges, “The Kennedy Administration and the Egyptian-Saudi Conflict in Yemen: Coopting Arab Nationalism,” Middle East Journal, Vol. 49, No. 2 (İlkbahar 1995), s. 292-311; Parker T. Hart, Saudi Arabia and the United States: Birth of a Security Partnership (Indianapolis: Indiana University Press, 1998); Nathan J. Citino, From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Sa‘ud, and the Making of U.S.Saudi Relations (Bloomington: Indiana University Press, 2002; yazarın şu çalışmasının revize edilmiş yeni basımıdır: “Eisenhower, King Sa‘ud, and the Politics of Arab Nationalism: United States-Saudi Relations, 1952-1960” [Doktora Tezi, Ohio State University, 1999]); Bruce R. Nardulli, “Dance of Swords: United States Military Assistance to Saudi Arabia, 1942-1964” (Doktora Tezi, Ohio State University, 2002); Helmut Mejcher, “King Faisal ibn Abdul Aziz Al Saud in the Arena of World Politics: A Glimpse from Washington, 1950-1971,” British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 31, No. 1 (Mayıs 2004), s. 5-25; Rachel Bronson, Thicker Than Oil: America’s Uneasy Relationship with Saudi Arabia (Oxford: Oxford University Press, 2006).

[75] Mohammed Sulaiman al-Khudhairi, “The Sultanate of Muscat and the United States: A Study of Mutual Cooperation Between Sultan Said and the American Merchants” (Doktora Tezi, University of Essex, 1989); Miriam Joyce, “Washington and Treaty-Making with the Sultan of Muscat and Oman,” Middle Eastern Studies, Vol. 30, No. 1 (Ocak 1994), s. 145-154.

[76] Michael Cook, “On the Origins of Wahhabism,” Journal of the Royal Asiatic Society, 3rd Series, Vol. 2, Pt. 2 (Temmuz 1992), s. 191-202; Khalid S. al-Dakhil, “Social Origins of the Wahhabi Movement” (Doktora Tezi, University of California, Los Angeles, 1998); age., “Wahhabism as an Ideology of State Formation,” Mohammed Ayoob ve Hasan Kosebalaban, eds., Religion and Politics in Saudi Arabia: Wahhabism and the State (Boulder, CO: Lynne Rienner, 2008), s. 23-38; Guido Steinberg, Religion und Staat in Saudi-Arabien: die wahhabitischen Gelehrten 1902-1953 (Würzburg: Ergon 2002); age., “The Wahhabi Ulama and the Saudi State: 1745 to the Present,” Paul Aarts ve Gerd Nonneman, eds., Saudi Arabia in the Balance: Political Economy, Society, Foreign Affairs (London: Hurst & Company, 2005), s. 11-34; Abdulaziz H. al-Fahad, “From Exclusivism to Accommodation: Doctrinal and Legal Evolution of Wahhabism,” New York University Law Review, Vol. 79, No. 2 (Mayıs 2004), s. 485-519; David Commins, The Wahhabi Mission and Saudi Arabia (London: I.B. Tauris, 2006).

[77] Abdulla S. Zaid, “The Ikhwan Movement of Najd, Saudi Arabia, 1908-1930” (Doktora Tezi, University of Chicago, 1989); Hala Fattah, “‘Wahhabi’ Influences, Salafi responses: Shaikh Mahmud Shukri and the Iraqi Salafi Movement, 1745-1930,” Journal of Islamic Studies, Vol. 14, No. 2 (Mayıs 2003), s. 127-148; Yaroslav Trofimov, The Siege of Mecca: The Forgotten Uprising in Islam’s Holiest Shrine and The Birth of Al Qaeda (New York: Doubleday; London: Penguin Books, 2007).

[78] Werner Ende, “The Nakhawila: A Shi‘ite Community in Medina, Past and Present,” Die Welt des Islams, Vol. 37, No. 3 (Kasım 1997), s. 263-348; Mark J.R. Sedgwick, “Saudi Sufis: Compromise in the Hijaz, 1925-40,” Die Welt des Islams, Vol. 37, No. 3 (Kasım 1997), s. 349-368; Guido Steinberg, “The Shi‘ites in the Eastern Province of Saudi Arabia (al-Ahsa’) 1913-1953,” Rainer Brunner ve Werner Ende, eds., The Twelver Shia in Modern Times: Religious Culture and Political Culture (Leiden: E.J. Brill, 2001), s. 236-254; Fouad Ibrahim, The Shi`is of Saudi Arabia (London: Saqi, 2006); Laurence Louër, Transnational Shia Politics: Religious and Political Networks in the Gulf (New York: Columbia University Press, 2008).

[79] Gabriele vom Bruck, “Being a Zaydi in the Absence of an Imam: Doctrinal Revisions, Religious Instruction, and the (Re-)Invention of Ritual,” in Rémy Leveau, Franck Mermier, ve Udo Steinbach, eds., Le Yémen Contemporain (Paris: Éditions Karthala, 1999), s. 169-192; S. Jiwa, “The Genesis of Isma‘ili Da‘wa Activities in the Yemen,” British Society for Middle Eastern Studies Bulletin, Vol. 15, Nos. 12 (1988), s. 50-64; Valerie J. Hoffman, “The Articulation of Ibadi Identity in Modern Oman and Zanzibar,” Muslim World, Vol. 94, No. 2 (Nisan 2004), s. 201-216.

[80] K.N. Chaudhuri, Asia Before Europe: Economy and Civilisation of the Indian Ocean from the Rise of Islam to 1750 (Cambridge: Cambridge University Press, 1990); Patricia Risso, Merchants and Faith: Muslim Commerce and Culture in the Indian Ocean (Boulder, CO: Westview Press, 1995); Richard Hall, Empires of the Monsoons: A History of the Indian Ocean and Its Invaders (Abu Dhabi: Emirates Center for Strategic Studies and Research, 1999?); Mandana Limbert, “Personal Memories: Revolutionary States and Indian Ocean Migrations,” MIT Electronic Journal of Middle East Studies (Sonbaharl 2005), s. 21-33; Kenneth McPherson, “Port Cities as Nodal Points of Change: The Indian Ocean, 1890s-1920s,” Leila Fawaz ve C.A. Bayly, eds., Robert Ilbert’in şu çalısmanın katkılarıyla:, European Modernity and Cultural Difference From the Mediterranean Sea to the Indian Ocean, 1890s-1920s (New York: Columbia University Press, 2001); M. Reda Bhacker, Trade and Empire in Muscat and Zanzibar: The Roots of British Domination (London: Routledge, 1992); age., “The Cultural Unity of the Gulf and the Indian Ocean: A Longue Durée Historical Perspective,”Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 163-171.

[81] Janet J. Ewald, “Crossers of the Sea: Slaves, Freedmen, and Other Migrants in the Northwestern Indian Ocean, c. 1750-1914,” American Historical Review, Vol. 105, No. 1 (Şubat 2000), s. 69-91; Beatrice Nicolini, Makran, Oman, and Zanzibar: Three-Terminal Cultural Corridor in the Western Indian Ocean (1799-1856) (Leiden: E.J. Brill, 2004); Giancarlo L. Casale, “The Ottoman Age of Exploration: Spices, Maps and Conquest in the Sixteenth- Century Indian Ocean” (Doktora Tezi, Harvard University, 2004); Amal N. Ghazal, “Islam and Arabism in Zanzibar: The Omani Elite, the Arab World and the Making of an Identity, 1880s-1930s” (Doktora Tezi, University of Alberta, 2005); age., “‘The Other Andalus’: The Omani Elite in Zanzibar and the Making of an Identity, 1880s-1930s,” MIT Electronic Journal of Middle East Studies (Sonbahar 2005), s. 43-58; Thomas Franklin McDow, “Arabs and Africans: Commerce and Kinship from Oman to the East African Interior, c. 1820-1900” (Doktora Tezi, Yale University, 2008); Patricia Risso, “India and the Gulf: Encounters from the Mid-Sixteenth to the Mid-Twentieth Centuries,”Lawrence G. Potter, ed., The Persian Gulf in History (New York: Palgrave, 2009), s. 189-203;

[82] Ulrike Freitag, “Hadhrami Migration in the 19th and 20th Centuries,” Journal of the British-Yemeni Society (Aralık 1999); Linda Boxberger, On the Edge of Empire: Hadhramawt, Emigration, and the Indian Ocean, 1880s-1930s (Albany, NY: State University of New York Press, 2002); Engseng Ho, The Graves of Tarim: Genealogy and Mobility Across the Indian Ocean (Berkeley: University of California Press, 2006); age., “Empire Through Diasporic Eyes: A View from the Other Boat,” Comparative Studies in Society and History, Vol. 46, No. 2 (Kasım 2004), s. 210-237; age., “Le don précieux de la généalogie,”Pierre Bonte, Édouard Conte, ve Paul Dresch, eds., Émirs et présidents: Figures de la parenté et du politique dans le monde arabe (Paris: CNRS Editions, 2001), s. 79-110.

[83] Sumit K. Mandal, “Finding Their Place: A History of Arabs in Java Under Dutch Rule, 18001924” (Doktora Tezi, Columbia University, 1994); Natalie Mobini-Kesheh, The Hadrami Awakening: Community and Identity in the Netherlands East Indies, 1900-1942 (Ithaca, NY: Cornell University SEAP, 1999); Friedhelm Hartwig, Hadramaut und das indische Fürstentum von Hyderabad; Hadramitische Sultanatsgründungen und Migration im 19. Jahrhundert (Würzburg, 2000); Kazuhiro Arai, “Arabs Who Traversed the Indian Ocean: The History of the al- ‘Attas Family in Hadramawt and Southeast Asia, c. 1600-c. 1960” (Doktora Tezi, University of Michigan, 2004); Ahmed Ibrahim Abushouk, “Al-Manar and the Hadhrami Elite in the Malay-Indonesian World: Challenge and Response,” Journal of the Royal Asiatic Society, Series 3, Vol. 17, No. 3 (2007), s. 301-322.

[84] Sylvaine Camelin, “Reflections on the System of Social Stratification in Hadhramaut,” Ulrike Freitag ve W. Clarence-Smith, eds., Hadrami Traders, Scholars, & Statesmen in the Indian Ocean, 1750s-1960s (Leiden: Brill, 1997), s. 147-156; Ulrike Freitag, “Hadhramaut: A Religious Center for the Indian Ocean in the Late 19th and Early 20th Centuries,” Studia Islamica, Vol. 89 (1999), s. 165-183.

[85] Reuven Ahroni, Yemenite Jewry: Origins, Culture, and Literature (Bloomington: Indiana University Press, 1986); age., Jewish Emigration from the Yemen 1951-98: Carpet Without Magic (Richmond, Surrey, UK: Curzon, 2001); Yehuda Nini, The Jews of the Yemen, 1800-1914 (New York: Harwood Academic Publishers, 1991); BatZion Eraqi Klorman, The Jews of Yemen in the Nineteenth Century: A Portrait of a Messianic Community (Leiden: E.J. Brill, 1993); age., “Messiahs and Rabbis: the Yemeni Experience,” Revue des études juives, Vol. 151, Nos. 12 (1992), s. 77-94; age., “Muslim Supporters of Jewish Messiahs in Yemen,” Middle Eastern Studies, Vol. 29, No. 4 (1993), s. 714-725; age., “Jewish and Muslim Messianism in Yemen,” International Journal of Middle East Studies, Vol. 22, No. 2 (Mayıs 1990), s. 201228; age., “The Forced Conversion of Jewish Orphans in Yemen,” International Journal of Middle East Studies, Vol. 33, No. 1 (Şubat 2001), 23-47; Tudo Parfitt, The Road to Redemption: The Jews of the Yemen, 1900-1950 (Leiden: E.J. Brill, 1996); Yosef Tobi, The Jews of Yemen: Studies in Their History and Culture (Leiden: E.J. Brill, 1999).

[86] Reuben Ahroni, The Jews of the British Crown Colony of Aden: History, Culture, and Ethnic Relations (Leiden: E.J. Brill, 1994); Isaac Hollander, Jews and Muslims in Lower Yemen: A Study in Protection and Restraint, 1918-1949 (Leiden: E.J. Brill, 2005); Renate Meissner, Die südjemenitschen Juden: Versuch einer Rekonstruktion ihrer traditionellen Kultur vor dem Exodus (Frankfurt: Peter Lang, 1999).

 

Modern Zamanlarda Arap Yarımadası Reviewed by on . Modern Zamanlarda Arap Yarımadası: Son Dönem (İngilizce) Yayınların Tarihsel İncelemesi J.E. Peterson Çeviren: Nurcan YURDAKUL [su_note note_color="#c2c2bf"]Sha Modern Zamanlarda Arap Yarımadası: Son Dönem (İngilizce) Yayınların Tarihsel İncelemesi J.E. Peterson Çeviren: Nurcan YURDAKUL [su_note note_color="#c2c2bf"]Sha Rating: 0

Leave a Comment

scroll to top
%d blogcu bunu beğendi: