Pazar , 20 Ağustos 2017

Giriş » Açık Görüş » Katar Dış Politikasında Çok Yönlülük: Aidiyet, Esneklik ve Çözüm

Katar Dış Politikasında Çok Yönlülük: Aidiyet, Esneklik ve Çözüm

5 Ocak 2014 Kategori: Açık Görüş A+ / A-

Emrah Usta

emraah.usta@yahoo.com

Körfezin parlayan incisi haline gelen Katar emirliği uluslararası arenada kendini gösteriyor. Ortadoğu’da Dünya kupasına ilk kez ev sahipliği yapacak ülke olan Katar, eğitim, spor ve siyaset ile ilgili konularda sıklıkla kendini ön plana çıkarıyor.  Dünya’nın Körfez’in bu emirliğine karşı duyduğu sempatinin sebepleri neler? Katar bu çıkışı neye borçludur? gibi sorular Batı’da cevapları aranan sorular arasında yer almaktadır. Oysaki emirliğin politikası diğer körfez monarşilerinden farklı değil.

Bu benzerlikler şunlardır;

  1. Ekonomisinin büyük bir kısmını oluşturan Petrol ve doğalgazı kavramsallaştırarak Petro-diplomatik argüman oluşturmak
  2. İdari yapısının emirlik olması sebebiyle tek güç-lider üzerinden hızlıca harekete etmek
  3. Ekonomik refahın içeride ve dışarı da sürdürebilir olması
  4. Suudi etkisine karşı gerektiğinde bağımsız olarak İran ile ilişkiler kurabilmesi
  5. Batıdan aldığı modernizasyonu İslam-sentezi içerisinde iyi kavrayışı ve oturtması.
  6. Risk zamanlarında 1 koyup, 5 alma gibi fırsatçı birdış politika izlemesi.

Katar emirliğinin BM başta olmak üzere Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’ndan İslam İşbirliği Teşkilat’ına, G-77’den Arap Ligi’ne kadar üyelikleri isminin uluslararası camiada duyulmasına katkı sağlıyor. Katar’ı diğer körfez ülkelerinden ayıran en önemli unsur ise, baskı ve denetimden ziyade özgürlükler noktasında imtiyazlı tutumu, Kültür-İslami koruma düşüncesi ve dünya siyasetini iyi kavramasından geçmektedir. Körfez’in bu küçük ülkesinin zaman içerisinde özellikle Arap Baharı sürecinde etkili siyasi çıkışlar yaptığı da unutulmamalıdır. Arap devrimleri sürecinde Müslüman Kardeşlerin Katar’dan destek bulması, Mısır darbesinde ise Katar’ın 3.yol izleyişi, dış politikasındaki esneklik kabiliyetini de gözler önüne serdi. Emirliğin Libya örneğinde müdahaleye açıkça destek vermiş oluşu da Araplar nezdinde güçlü bir psikolojik eşiğin aşılmasına katkı sağlamıştı. Libya konusunda içerisinde farklı eleştirilere konu olan Katar dış politikası, Filistin karşısında ise aynı eleştirilere maruz kalmamıştır. Katar’da artık Baba Emir olarak tabi edilen Şeyh Hamad Al-Thani tarafından sessizce gerçekleştirilen Gazze gezisi, Hamas lideri Halid Meşal’den destek bulmuştu. Meşal’e Gazze’nin altyapısına harcanması için 400 milyon doları bulan yardım sözü de Gazze iç siyaseti bağlamında Katar’ın eski Emirinin El Fetih-Hamas arasındaki dengeyi oluşturmada farklı birtakım unsurları da gözettiğinin önemli bir kanıtı sayılabilir. Yine oğlu Şeyh Tamim tarafından yapılan gaz yardımı Katar’ın Filistin politikasında bir değişikliğin olmadığını gösterdi.

Geçtiğimiz yaz aylarında liderlik değişimine giden Katar’da yeni emir Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani de güçlü liderlik anlayışı ve vizyonuyla Katar’ı daha ileriye götürebilecek bir porte çizmektedir. Sadece Ortadoğu da değil Asya ve Afrika’da Qatar Foundation ile bağlantılı olarak çalışan Katar yardım kuruluşları mazlum ve yoksul coğrafyalarda insanların yardım çığlıklarına koşuyor. Georgetown Universitesi SFSQ de Professor olan, aynı zamanda Center for International and Regional Studies (CIRS)’ın da direktörlüğünü yapan ve iyi bir entelektüel olan Mehran Kamrava, Katar’ın tarihi ve dış politikası hakkında ‘Qatar Small State, Big Politics’ adlı kitabın da söyle anlatıyor; Qatar National Vision 2030’dan (Katar Ulusal Vizyon), Al Jazeera’ya, son 10 yılda kurulan 6 Amerikan üniversitesinden kurum ve şirketlere kadar birçok durum ve konu dile getiriyor. Doha’nın hiperaktif diplomasisi, büyük fikirleri ve doğal gücünden Basra Körfezindeki politikalarına kadar geniş bir alanda değerlendirilmiş olan tek kitap olma özelliği taşıyor.

Katar’ın Körfez’de bu kadar öne çıkmasının bir diğer nedeni ise Arap devrimleri ve bu devrimler çevresinde oluşan siyasî otorite boşluğunun doldurulamamış olmasıdır. Katar dış politikasının belki de Ortadoğu’daki en zayıf yönü potansiyel olarak ilkesel sıkıntılara yol açabilecek “aidiyetlik” konusudur. Ancak bu genç devletin uygulamaya koyduğu dış politikası elbette dönüşüm ve olgunlaşma alanında normal karşılanabilir. Emirliğin bağımsız ve özgün dış politika izlediğinin bir kanıtı ise Suudi etkisine rağmen İran ile ilişkiler geliştiriyor olabilmesidir. Son zamanlarda İran-ABD’nin yakınlaşmasından endişe duyan körfez ülkelerine rağmen yakınlaşmayı normal karşılayan Katar yönetiminin tutumu incelemeye değer niteliktedir. AB konusunda ise fazlaca dikkatleri üzerinde toplayan Katar, başta İngiltere olmak üzere Almanya ve Fransa ile ciddi ilişkiler gerçekleştirmiş bir ülke olma özelliği de taşıyor.

Körfez Birliği ve Suriye Politikası

Diğer yandan bu Arap dünyası olmak üzere farklı coğrafyalarda arabuluculuk rolüne soyunan Katar dış politikasının, kaygan ve esnek yapıları bünyesinde barındırdığı açıktır. Bu yapı, kimi zaman Katar’ın çok yönlü politika geliştirebilmesine olanak sağlarken, kimi zaman da ülkeyi tek yönlü müdahil olma çabaları içerisine sokuyor. Somali başta olmak üzere Al- Şebab gibi farklı gurplar üzerinde de müzakere gücü olan Katar’ın Sudan- Eritre ve Etiyopya ile ilişkileri de oldukça iyi sayılabilir. Amerikan ordusunun merkez komutanlığı CENTCOM’un bulunduğu Katar’da çok yönlü dış politika stratejilerin geliştirildiği açık. Birçok Körfez ülkesinin varlığını tehdit eden İran’ın füze ve nükleer kapasitesini geliştirmesinden Katar da rahatsız olmaktadır. Ancak buna karşın İran ile ilişkilerini iyi tutup belirli tabanda yakınlaştığı söylenebilir. Katar dış politikası burada İran’ın nükleer faaliyetlerinden doğan rahatsızlığı ile enerji arz güvenliğini ayrı parametreler arasında tutarak bunu iyi dengelemektedir. Bugün küresel ölçekli bir medya odağı haline gelen ve merkezi Doha’da bulunan Al Jazeera’nin yayınlarının ise Katar’a önemli avantajlar sağladığı söylenebilir. Medya ve inovasyon teknolojisinin hızla geliştiği Katar’da eğitim ve altyapıya harcanan bu yatırımlar ilerleyen yıllarda dış politikanın daha da farklı alanlara yönelebilmesine imkân sağlayacaktır. Köklü üniversiteler, eğitimli bireyler ve hızla gelişen ülke geleceğe daha iyi hazırlanmaktadır. Göçmenlik konusunda birtakım sıkıntıları içerisinde barındırsa da dinamik yapısıyla Katar gittikçe ön plana çıkıyor. Dış politikasında esneklik- körfez bloğunu gözeten Katar’ın olası bir Körfez birliği içerisinde İngiltere- Almanya gibi ayrı bir lokomotifi olacağı kesin. BAE ve Bahreyn’deki durum ortayken Doha yönetiminin istikrarlı tavrı umut verici görülüyor.  Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Suudi Arabistan’ın 2015 yılı için anlaştığı ‘Ortak Merkez Banka’ hayali gerçeğe dönüşmek üzere. Körfez birliği konusunda hızla yol alan monarşiler Avrupa Birliği gibi ekonomik- siyasi bir birliktelik oluşturacaklar mı? bunu zaman gösterecektir.  Son dönemde de yer alan Katar’ın artık Suriye muhalefetine destek vermediği yönünde haberler ortaya çıkmıştı. Katar’ın eski emirinin ciddi oranda Suriye muhalefetine destek oluşu, sonrasında gelişen olaylarle muhelefetin düşüsü Emirliğin çok fazla desteğini ön plana çıkarmamıştı. Ancak Suriye eski başbakanı Riyad Hicab’ın Katar tarafından korunması, muhalefet verildiği söylenen silah ve gıda desteği zımnen Katar’ı muhalifler nezlinde önemli kılmıştı. Özellikle, Doha da toplanan Suriye halklarının dostu toplantıları artık düzenlenmiyor. Mısır’a yapılan milyarlarca dolar yardım sonrasında oluşan darbe de büyük bir hasar alan Katar, nakdi yardımlar konusunda sıkıntılı davrandığı söylenebilir. Son alınan büyük şura toplantısında ise Katar ciddi anlamda iç politikaya çekildiğini söylemek yanlış olmaz. 2030 vizyonu gereği  Doha yönetimi artık ”iç politikası ve ulus inşaasına” doğru gitmektedir. Bu sebeple içerideki göçmen problemleriyle ulus olma derdine düşen Katar, iç politikasına yön vermek istediği açık. Suriye konusunda ise tıpkı Mısır da olduğu gibi başrol oynamak istemiyor. Bu sebeple,  Katar Suriye politikasının değiştiği söylenemez ancak eski desteğinin de var olduğunu söylemek hata olur.

Katar Dış Politikasında Çok Yönlülük: Aidiyet, Esneklik ve Çözüm Reviewed by on . Emrah Usta emraah.usta@yahoo.com Körfezin parlayan incisi haline gelen Katar emirliği uluslararası arenada kendini gösteriyor. Ortadoğu'da Dünya kupasına ilk ke Emrah Usta emraah.usta@yahoo.com Körfezin parlayan incisi haline gelen Katar emirliği uluslararası arenada kendini gösteriyor. Ortadoğu'da Dünya kupasına ilk ke Rating: 0

Leave a Comment

scroll to top
%d blogcu bunu beğendi: